گروه ادبیات فارسی راهنمایی بندر ماهشهر

روش برگزاری کلاس املای فارسی

روش های برگزاری املا


با توجّه به بکار گیری  شرایط نوین تدریس درس ادبیّات فارسی ، از آنجا کـه درس املای فارسی نیز از این قاعده مستثنی نیست می توان با بکار گیری روشهای نـوین املا نیز نشاط و پـویـایی خاصّی به کلاس داد . اگرچه ممکن است اجرای ایـن روش بـرای کـلاس هایی بـا تعداد دانش آموزان بـالا کمی دشوار بـاشد ولی می توان بـا درایت معلّمی آن را امکان پذیر ساخت .

1- در وقت املا سعی شود جای دانش آموزان را تغییر ندهیم .


2- دانش آموزان كنار هم بنشینند وحق داشته باشند آرام بـه یـكدیگر تذكر بدهند.

(چون بهترین وقت یادگیری همان لحظه ای است كه ببینند و درست بنویسند .)


3- هنگام املا وسط كلاس بأیستیم تـا صدایمان بـه طور یكنواخت بـه گوش همه برسد.


4- هنگام خوانـدن املا در بین ردیفها قدم نـزنیم چـون سبب حواس پـرتی دانش آموزان می شود.

5- املا را با عجله و شتاب نخوانیم .


6- وقت وزمان املا را با توجّه به متن در نظر بگیریم تا مجبور نشویم پایان آن را به سرعت بخوانیم.


7- هیچ وقت زمان املا را بعد از زنـگ ورزش یـا زمانی كـه بچّه ها به گردش علمی رفته اند ،یا حتی در پایان زنگ مدرسه قرار ندهیم.


8-  متن املا را از یـك صفحه آن هم بـا خطّ خود دانش آموز در نظر بگیریم .


9-  متن املا را از قبل آماده كـرده ودر قالب یـك داستان یا متنی شنیدنی وقابل درك و فهم دانش آموزان ارائه كنیم.


10- از دادن كلمه های دشوار یا كلمه هایی كه به گوش دانش آموزنخورده باشد خودداری كنیم.


11- سعی كنیم علاوه بر كلمه ها و واژه های كتاب،هر بار چند كلمه خارج

 از آن ،كه مترادف و هم خانواده ی كلمات كتاب باشند به دانش آموزان املا بگوییم.


12- قبل از گفتن املا ،یك بار آن را با صدایی آرام برای آن ها بخوانیم .


13- كلمه های دشوار  را بـرایشان  معنی كـرده و آنـها را بـا خـطّ تحریری نستعلیق روی تخته بنویسیم.


14- نوشته های روی تخته همیشه زیبا ،خوانا و واضح بوده و تا پایان املا ،روی تابلو باقی بمانند.


15- آهنگ صدا را با توجّه به جملات پرسشی ،تعجّبی،یا امری تغییر دهیم تا املا را بهتر بفهمند.


16- در پایان، املا را بار دیگر برایشان بخوانیم تا اگر كلمه ای را جا گذاشته اند ، بنویسند.
17- از متن املای خود كپی بگیریم.


18- بعد از اتمام كپی آن را روی هر میز قرار دهیم.


19- از روی كپی املا ،دانش آموزان املای دوستان خود را تصحیح می كنند.


20- از آنها می خواهیم دور كلمه های اشتباه را خط بكشند و صحیح آن را با رنگ دیگری بنویسند.


21- كار كنترل و نظارت را ، با قدم زدن در كنار هر میز شروع كنیم.  


22- در جلسه ی بعد، دانش آموزان املاهای خود را یكبار دیگر می خوانند و با كلمه های اشتباه جمله می سازند.


23- جمله های ساخته شده را روی تابلو می نویسیم.


24- از روی جمله های ساخته شده به كمك دانش آموزان ،متن دیگری می سازیم.

                                                               گردآوری – غلامرضا گشتی 

-------------------------------------------------------------------------------

 



+ نوشته شده در  جمعه بیست و هفتم آبان 1390ساعت 23:45  توسط   | 

آرایه های ادبی

بدیع در واژه به معنی  تازه، نو و نوآورده است و در گستره ی زبان، علمی است که  از آرایه های ادبی سخن می گوید. آرایه ها زیورهایی است که سخن را بدان می آرایند. 

 

آرایه های ادبی  بر دو گونه است:


الف) ـ آرایه های لفظی (صناعات  لفظی ) :

به آن دسته از آرایه های ادبی گفته می شود  که از تناسب آوایی و لفظی میان واژه ها پدید می آید. مانند:

واج آرایی، سجع، ترصیع، جناس و اشتقاق


ب) ـ آرایه های معنوی (صناعات  معنوی ) : به آن دسته از آرایه های ادبی گفته می شود که بر پایه ی تناسب های معنایی واژه ها شکل می گیرد، مانند:

مراعات نظیر، تناقض، عکس، تلمیح، تضمین، اغراق، حسن تعلیل، ارسال المثل، تمثیل، اسلوب معادله و ایهام.

الف) - آرایه های لفظی :


١- واج آرایی :

به تکرار یک واج (حرف صامت یا مصوت ) در یک بیت یا عبارت گفته می شود که پدید آورنده ی موسیقی درونی شعر است.  واج آرایی یا نغمه ی حروف، تکراری آگاهانه است که موجب آن می گردد که تاثیر موسیقی کلام و القای معنی مورد نظر شاعر بیش ترگردد. مانند:

 
 سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند ( تکرارصامت چ )
خیزید و خز آرید که هنگام خزان است ( تکرارصامت های خ و ز ) از منوچهری که تداعی کننده ی صدای ریزش و خرد شدن برگ ها درفصل خزان است.
نمونه های دیگر:
بگذار تا بگریم چون  ابر در بهاران /  کز سنگ ناله خیزد روز وداع یاران          (سعدی )
 بر او راست خم کرد و چپ کرد راست / خروش از خم چرخ چاچی بخاست  (فردوسی )


 ۲ـ سجع :

معنی  آواز کبوتر را دارد و در اصطلاح سخن شناسان،  آوردن واژه هایی است ( واژه های سجع ) در آخر قرینه های سخن منثور به سانی که حرف آخر این واژه ها یکی باشد.

معمولن هر قرینه از یک جمله تشکیل می شود، اما گاهی نیز یک قرینه دو یا چند جمله ی کوتاه دارد.

به جمله هایی که دارای آرایه ی سجع باشند مسجّع و این کار را تسجیع می گویند.
نمونه :


- ای عزیز، در رعایت دل ها کوش و عیب کسان می پوش                               (خواجه عبدالله انصاری )
-  جان ما را صفای خود ده و دل ما را هوای خود ده                                        (خواجه عبدالله انصاری )
- منّت خدای را عّزوجّل که طاعتش موجب قربت است و به شکراندرش مزید نعمت  (گلستان )
- هرنفسی که فرو می رود ممّد حیات است و چون برمی آید مفّرح ذات                (گلستان )


درعبارات بالا، کوش و می پوش ، صفا و هوا، قربت و نعمت، حیات و ذات، واژه ها ی سجع به شمار می آید.
سجع متوازی

سجع متوازی آن است که در آخر دو جمله، کلماتی قرار گیرند که در وزن، عدد و حرف رَوی (حرف آخر قافیه) یکسان باشند. مثل: انیس و جلیس.
مثال‌هایی از گلستان سعدی:
سلاح از تن بگشادند و رخت و غنیمت بنهادند.
هر که دست از جان بشوید، هر چه در دل دارد بگوید.
باران رحمت بی‌حسابش همه را رسیده و خوان نعمت بی‌دریغش همه جا کشیده.

 ٣ـ ترصیع :  

به معنی جواهر نشاندن است و در اصطلاح ادبی هرگاه  اجزای دو بخش  از یک بیت یا عبارت، نظیر به نظیر، در وزن و واج  آخر مشترک باشد، آرایه ی ترصیع پدید می آید. مانند : 

ای منّور به تو نجوم جلال، وی مقّرر به تو رسوم کمال

برگ بی برگی بود ما را نوال / مرگ بی مرگی بود ما را حلال
 که همه ی این زوج ها با یکدیگر هم وزن  و هم قافیه است.
نمونه های دیگر:
ای کریمی که بخشنده ی عطایی و ای حکیمی که پوشنده ی خطایی (خواجه عبدالله انصاری )
بدان خدای که این افلاک را بر پای داشت و این املاک را بر جای          (قاضی حمیدالدین بلخی )
باران رحمت بی حسابش همه را رسیده و خوان نعمت بی دریغش همه جا کشیده (سعدی )
 
۴ � موازنه

هرگاه اجزای دو بخش از یک بیت یا عبارت، نظیر به نظیر در وزن مشترک ولی در واج آخر مشترک نباشد، آرایه ی موازنه پدید می آید. مانند:

دل به امید روی او همدم جان نمی شود /  جان به هوای کوی او خدمت تن نمی کند
این لطافت کز لب لعل تو من گفتم که گفت /  وین تطاول کز سر ِ زلفِ تو من دیدم که دید
گر عزم جفا داری سر در رهت اندازم /  ور راه ِ وفا گیری جان در قدمت ریزم
 
۵ ـ جناس (تجنیس) :

تجنیس به کار بردن واژه هایی است که تلفظی یکسان و نزدیک به هم دارد. این آرایه بر تأثیر موسیقی و آهنگ سخن می افزاید.

جناس دو نوع است : جناس تام و جناس ناقص
 � جناس تام : هرگاه واژه ای در یک بیت یا عبارت دو بار به کار برود و هر بار معنای دیگری داشته باشد. مانند:
بیا و برگ سفر ساز و زاد ره بر گیر / که عاقبت برود هرکه او ز مادر زاد (خواجوی کرمانی )
دو واژه ی زاد (توشه) و  زاد (ولادت) با وجود تفاوت معنایی یکسان خوانده می شود.
نمونه :
خرامان بشد سوی آب روان / چنان چون شده باز یابد روان         (فردوسی )
عشق شوری در نهاد ما نهاد / جان مادر بوته ی سودا نهاد        (فخرالدین عراقی )
بهرام که گور گرفتی همه عمر / دیدی که چگونه گور بهرام گرفت  (نظامی )
برادرکه در بند خویش است / نه برادر و نه خویش است             (سعدی )

تار زلفت را جدا مشاطه گر از شانه کرد / دست آن مشاطه را باید جدا از شانه کرد (امیر خسرو دهلوی)


� جناس ناقص: هرگـاه دو  واژه در یکـی از مـوارد زیر با هم اختلاف داشته باشد، یکی از انواع جناس ناقـص پدید می آید.


الف ) جناس ناقص حرکتی 

اختلاف درحرکت، مانند : مِلک ،مُلک؛  قَمَری، قُمری؛ گِرد، گَرد؛ مِهر، مُهر

در این سرای بی کسی کسی به در نمی زند /  به دشت پُر ملال ما پرنده پَر نمی زند
 

ب) جناس ناقص اختلافی یا مطرّف  

هنگامی که در یک حرفِ  یک واژه اختلاف هست:

اختلاف در حرف نخست : ناز، باز؛ رفیق، شفیق؛ چاه، جاه
اختلاف درحرف میانی : آستین، ستان؛ کمین، کمان
اختلاف درحرف پایانی: بار، باز
هر تیر که در کیش است گر بر دل ریش آمد /  ما نیز یکی باشیم از جملۀ قربان ها


پ) جناس ناقص افزایشی یا زاید

هنگامی که یک واژه، یک حرف بیش تر ازدیگری دارد :

در آغاز یک حرف بیش تر دارد. مانند: شما، ما؛ مرنج، رنج
در میان یک حرف بیش تردارد. مانند: خاص، خلاص؛ دست، دوست
در پایان یک حرف بیش تردارد. مانند: قیام، قیامت

ت) جناس ناقص مرکب 

هنگامی که یکی از دو رکن جناس از ترکیب دو واژه پدید آید:
دل خلوت خاص دلبر آمد / دلبر ز کرم به دل بر آمد

ث ) جناس ناقص قلب 

هنگامی که اختلاف دو رکن جناس درجا به جایی حروف آن ها باشد :

 امهال،اهمال؛  قلب،لقب؛ گنج،جنگ
 ابر بهاری را فرموده تا بنات، نبات در مهد زمین  بپرورد (سعدی )

 

� جناس خطی:
هنگامی که دو لفظ در خط و نوشتن نظیر هم باشند اما در تلفظ مختلف. مانند:

عِلم و عَلَم، سِحر و سَحَر ، گـُل و گِل.
� جناس زائی:
هنگامی که دو کلمه در همه اجزاء با یکدیگر شبیه باشند، جز آن که یکی حرفی افزود بر دیگری یا متفاوت از دیگری داشته باشد، مانند:
دور از تو، مرا، عشق تو کرده‌ست به حالی / کز مویه چو موئی شدم از ناله چو نالی

� جناس صامت:

جناس صامت یکی از جلوه های موسیقی در شعر است و به هم جنس بودن حروف بی صدا که قبل یا بعد از حروف صدادار مختلف تکرار شود. گویند. برای نمونه تکرار حروف بی صدای"ص" یا "ف" در بیت زیر از حافظ:
نقد صوفی نه همه صافی بی غش باشد / ای بسا خرقه که مستوجب آتش باشد

� جناس محرف:

جناس محرف یا جناس آوایی نوعی از جناس است که در آن حروف بی صدا در ابتدای کلمات نزدیک به هم (با فاصله‌ی اندک) تکرار شوند. برای نمونه تکرار صدای "س" در بیت زیر:
این سو کشان سوی خوشان، وان سو کشان با ناخوشان / یا بگذرد یا بشکند، کشتی در این گرداب‌ها  (مولوی)
� جناس مفروق:
نوعی جناس مرکب است که دو کلمه در لفظ مشابه و در خط مختلف باشند مانند:
تا زنده ام در راه مهر تو تازنده ام
من مرده نیم و لکن مردنیم

 ۶- اشتقاق :

به کار گرفتن  واژه هایی  که هم ریشه و هم خانواده  باشد را اشتقاق می نامند.
عالم، معلوم؛  مفتاح، فتوح؛ دیده، دیدار؛ لطف، لطیفه

موج زخود رفته ای تند خرامید و گفت /  هستم اگر می روم گر نروم نیستم

 شبه اشتقاق : در این جا واژه ها به ظاهر هم ریشه است ولی از جهت معنی ارتباطی میان آن ها نیست. مانند : عَلَم ،عالم


ب )- آرایه های معنوی :


١- مراعات نظیر  (تناسب ) :

 از متداول ترین آرایه های ادبی در ادبیات کلاسیک و معاصربه شمار می آید و آن عبارت است از آوردن دو یا چند واژه در یک بیت یا عبارت که در خارج  از آن بیت نیز رابطه ای خاص میان آن ها برقرار باشد.
مانند :
ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند /  تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری   (سعدی )
با ساربان بگویید احوال آب چشمم / تا بر شتر نبندد محمل به روز باران                 (سعدی )
از داس دروگر وقت هیچ روینده را زینهار نیست  (شکسپیر)

بیستون بر سر راه است مباد از شیرین/ خبری گفته و غمگین دل فرهاد کنید
 


 ۲- تضاد ( طباق )

هرگاه دو واژه با معنای متضاد دریک بیت یا عبارت به کار رود آرایه ی تضاد پدید می آید.
نمونه :
 غلام همّت آنم که زیر چرخ کبود /  ز هرچه رنگ تعّلق پذیرد آزاد است  (حافظ )
 نه شاخش خشک گردد روز سرما /  نه برگش  زرد گردد روز گرما        (فخرالدین اسعدگرگانی )

بسیار سیه سپید کرده است / دوران سپهر لاجوردی


 ٣-  تناقص  (پارادوکس )

اگر دو مفهوم متضاد را به هم  نسبت دهیم یا آن دو را با هم جمع کنیم،  آرایه ی تناقص شکل می گیرد. آشتی دادن دو متناقص  را پارادوکس (متناقض نما) گویند.
نمونه :

" جیب هایم  پر از خالی است " که برای عمق بخشیدن به سخن، دو صفت متضاد "پر" و "خالی" را با هم  به کار برده ایم.

حاضر غایب، فریادسکوت و گشنه پلو  نمونه های دیگری از آرایه ی متناقض  است.
نمونه ها ی بیش تر:

-  جامه اش شولای عریانی است. (اخوان ثالث ) شولا (نوعی جامه ) که با صفت عریانی همراه شده است.
-  از تهی سرشار، جویبار لحظه ها جاری است. (اخوان ثالث) تهی  و سرشار دو صفت متضاد است.
-  دولت فقر خدایا به من ارزانی دار /  کاین کرامت سبب حشمت و تمکین من است (حافظ)
   دولت یعنی خوشبختی و ثروت، که متضاد فقر است.
-  ز کوی یار می آید نسیم باد  نوروزی /  از این باد ار مددجویی، چراغ دل بر افروزی  (حافظ)
    بر افروختن چراغ به باد نسبت داده شده است که خود عاملی است برای خاموش شدن چراغ
طنز یعنی گریه کردن قاه قاه / طنز یعنی خنده ی پر اشک و آه
 

۴-عکس (قلب) :

هرگاه در یک بیت یا عبارت، میان دو مورد پیوندی برقرارکنیم و سپس در بخش دیگری جای آن دو را با هم عوض کنیم و یا هرگاه نویسنده با جا به جا کردن اجزای ترکیب های وصفی و اضافی، ترکیب ها ی تازه پدید آورد.
نمونه:
-  حافظ  مظهر روح اعتدال و اعتدال روح اقوام ایرانی است .
-  برهنگی فرهنگی و فرهنگ برهنگی
-  بسیار اندک اند کسانی که هم حرف خوب می زنند و هم خوب حرف می زنند.


۵ ـ تلمیح :

در واژه به معنی "به گوشه چشم اشاره کردن" است و در اصطلاح ادبی بهره گیری از نقل قول ها،  آیات، احادیث، داستان ها و وقایع تاریخی است و یا آن که با شنیدن بیت یا عبارتی، به یاد داستان و افسانه، رویدادی تاریخی و مذهبی یا  آیه و حدیثی بیفتند، بدون آن که آن موضوع و داستان را تعریف کنند.
نمونه :

نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت / متحیرم چه نامم شه ملک لا فتی را  (شهریار)
که به حدیث "لا فتی الّا علی لاسیف  الّا ذوالفقار" اشاره دارد.
نمونه های دیگر:

-  آسمان بار امانت نتوانست کشید / قرعه کار به نام من دیوانه زدند  (حافظ )
-  چنین گفت پیغمبر راست گوی /  ز گهواره تا گور دانش بجوی          (فردوسی )
-  چه فرهاد ها مرده در کوه ها / چه حلاج ها رفته بر دارها                (علامه طباطبایی )
-  ما قصه سكندر و دارا نخوانده ایم / از ما به جز حكایت مهر و فا مپرس
-  گفت آن یار كز و گشت سردار بلند /  جرمش این بود كه اسرار هویدا می كرد
 

۶-  تضمین :

 هرگاه شاعر یا نویسنده ای در سخن خود از شعر یا نوشته ی دیگری بهره بگیرد، آرایه ی تضمین شکل می گیرد و به ترآن است که نام گوینده ی اصلی گفته شود.
نمونه :
چه زنم چو نای هر دم ز نوای شوق او دم /  که لسان غیب خوشتر بنوازد این نوا را
"همه شب دراین امیدم که نسیم صبحگاهی / به پیام آشنایی بنوازد آشنا را"
که در این نمونه "شهریار" بیتی ازحافظ را تضمین کرده است.
نمونه ی دیگر:
چه خوش گفت فردوسی پاکزاد که رحمت بر آن تربت پاک باد
"میازار موری که دانه کش است / که جان دارد و جان شیرین خوش است"
که در ابن جا سعدی بیتی از"فردوسی " را تضمین کرده است.
نمونه ی دیگر:
آوردن متن عربی آیه یا حدیثی را در سخن، "درج" می نامند و اگر مضمون آیه یا حدیثی در سخن آورده شود، آن را "حل" می گویند و "حل  و درج " را اقتباس می نامند.


۷ـ اغراق (مبالغه، غلو) :

هنگامی است که شاعر یا نویسنده ای صفتی را در فرد یا پدیده ای برجسته کند که مطابق عرف و عادت جاری پذیرفته نیست و درعالم واقع امکان دست یابی به آن صفت وجود ندارد. مانند:

بگذار تا بگریم چون ابر در بهاران /  كز سنگ ناله خیزد وقت وداع یاران
مانند ابر بهار گریستن و گریه ی درد آلودی که حتا سنگ را هم به ناله وا می دارد، بیانی آمیخته به اغراق است
هر شبنمی در این ره، صد بحر آتشین است / دردا كه این معما شرح و بیان ندارد
قطره ی ناچیز شبنم را در راه عشق، صد دریای آتشین تصّور کردن بیانی اغراق آمیز است

 فردوسی می گوید:
که گفتت برو دست رستم ببند /  نبندد مرا دست، چرخ  بلند

ز سمّ ستوران درآن پهن دشت / زمین شش شد و آسمان گشت هشت
خروش آمد از باره ی هر دو مرد /  تو گفتی  بدرّید دشت نبرد
بر آن گونه رفتند هر دو به رزم /  تو گفتی که اندر جهان نیست بزم
شود کوه آهن چو دریای آب /  اگر بشنود نام افراسیاب
اغراق، مناسب ترین ابزار برای آفریدن صحنه های حماسی است.

 

۸ـ حسن تعلیل :

هرگاه شاعر یا نویسنده برای واقعیتی نه دلیل علمی و عقلی، بلکه دلیلی تخّیلی و ادیبانه و زیبا ارائه دهد.
نمونه:
از آن مرد دانا دهان دوخته است / که بیند که شمع از زبان سوخته است   (سعدی )
در این جا شاعر برای کم حرفی و سکوت مردم دانا علّتی ادبی و غیر واقعی ارائه می کند. (همین زبان است که به جان شمع آتش انداخته است).


۹ـ لفّ و نشر :

لفّ به معنی پیچیدن و نشر به معنی بازکردن و پراکندن است و در اصطلاح ادبی هنگامی است که دو یا چند چیز را نخست بدون توضیح در پی هم آوردند (لفّ) و سپس توضیحات مربوط به هر یک را ذکر کنند (نشر).
نمونه :
-  به روز نبرد آن یل ارجمند / به شمشیر و خنجر به گرز و کمند
   برید و درید و شکست و ببست /  یلان را سر و سینه و پا و دست   (فردوسی )
یعنی در روز نبرد آن یل ارجمند به شمشیر سر یلان را برید و به خنجر سینه شان را درید و به گرز پاهایشان را شکست و به کمند دست هایشان  را ببست.

اگر دو یا چند چیز که نخست بدون توضیح آورده می شود و توضیحات آن ها به تربیب در پاره ی دیگر آورده شود "لفّ و نشر" را مرتب نامند و اگر توضیحات به ترتیب نباشد، آن را "لفّ و نشر نامرتب (مشوّش )" می خوانند.
نمونه ی بالا  از انواع لفّ و نشر مرتب است.
نمونه ی لفّ و نشر نامرتب :
-  افروختن و سوختن و جامه دریدن /  پروانه ز من، شمع ز من، گل ز من آموخت  (بهار)
پروانه سوختن، شمع افروختن و گل جامه دریدن را از من آموخت .
نمونه ی دیگر:
-  چه باید نازش و نالش بر اقبالی و ادباری /  که تا برهم زنی دیده نه این بینی، نه آن داری (سنایی )

-  ای شاهد افلاكی در مستی و در پاكی /  من چشم تو را مانم، تو اشك مرا مانی
یعنی ای شاهد افلاكی من در مستی به چشم تو می مانم و تو در پاكی به اشك من می مانی
-  در باغ شد از قد و رخ و زلف تو بی تاب  /  گلبرگ تری، سرو سهی، سنبل سیرآب

 ۱۰- ارسال مثل :

هرگاه شاعر یا نویسنده ای در سخن خود از ضرب المثلی بهره بگیرد، آرایه ی ارسال مثل پدید می آید.
نمونه :
هر کسی از ظّن خود شد یار من /  از درون من نجست اسرار من                      (مولوی )
مصراع اول امروزه به عنوان ضرب المثل به کارمی رود.
 نمونه های دیگر:
- سرم از خدای خواهد که به پایش اندر افتد / که در آب، مرده بهترکه در آرزوی آبی (سعدی )
- توسنی کردم ندانستم همی /  کز کشیدن تنگ تر گردد کمند                          (رابعه )

١١ـ تمثیل :

هرگاه برای روشن شدن مطلبی پیچیده، آن را به موضوعی ساده تر تشبیه کنیم و یا برای اثبات موضوعی نمونه ای بیاوریم، آرایه ی تمثیل پدید می آید.
نمونه :
-  من اگر نیکم اگر بد تو برو خود را باش / هر کسی آن درود عاقبت کار، که کشت  (حافظ )
-  دل من نه مرد آن است که با غمش برآید / مگسی کجا تواند که بیفکند عقابی  (سعدی )
-  محرم این هوش جز بیهوش نیست /  مرزبان را مشتری چون گوش نیست        (مولوی )


١۲ـ اسلوب معادله :

در نوعی از تمثیل، گاهی دو موضوع گفته شده به گونه ای است که می توان آن دو را برابر با یکدیگر دانست. این ارتباط معنایی بر پایه ی تشبیه است و یکی مصداقی برای دیگری است. به چنین شکلی ازتمثیل، اسلوب معادله گفته می شود که در اشعار شاعران سبک هندی بیش تر از هردوره ی دیگری دیده می شود.
نمونه :
- دود اگر بالا نشیند کسر شأن شعله نیست / جای چشم ابرو نگیرد گر چه او بالاتر است (صائب )
-  آدمی پیر چو شد حرص، جوان می گردد /  خواب در وقت سحرگاه، گران می گردد        (صائب )
-  عشق چون آید، برد هوش، دل فرزانه را /  دزد دانا می کشد اول چراغ خانه را             (زیب النسا)
-  سعدی از سرزنش غیر نترسد هیهات / غرقه در نیل چه اندیشه کند باران را               (سعدی )
-  بی کمالی های انسان از سخن پیدا شود پسته ی بی مغز چون لب وا کند رسواشود
همان گونه که می بینید هر مصراع از این ابیات یک جمله ی مستقل است و می توان به راحتی جای مصراع ها را عوض کرد.
دود ≈ ابرو بالا نشستن ≈ جای چشم را گرفتن
حرص آدمی ≈ خوا ب پیری ≈ وقت سحرگاه
جوان شدن≈ گران شدن عشق ≈ دزد دانا
هوش دل فرزانه ≈ چراغ خانه از هوش بردن ≈ کشتن چراغ
دل من ≈ مگس غم ≈ عقاب
از پس غم برآمدن≈ افکندن عقاب شعله ≈ چشم

ارسال مثل، تمثیل و اسلوب معادله اغلب یک آرایه به شمار می آید.

 

١٣ـ ایهام :

یا تورایه به معنی به شک انداختن است و در اصطلاح ادبی، به کاربردن واژه یا ترکیبی در دو معنی نزدیک و دور به ذهن است و هر کدام از آن دو معنی را بتوان از آن برداشت کرد. ایهام، هنری ترین آرایه ی معنوی است و استاد مسلم آن حافظ است.
نمونه :
-  غرق خون بود و نمی مرد ز حسرت فرهاد /  گفتم افسانه ای شیرین و به خوابش کردم (رهی معیری )
که شیرین هم به معنی زیبا و دلنشین و هم نام معشوقه ی فرهاد است.
-  گفتم غم تو دارم گفتا غمت سر آید /  گفتم که ماه من شو گفتا اگر برآید
که بر آید هم به معنی طلوع کردن و هم به معنی اگر امکان داشته باشد است.

- خانه زندان است و تنهایی ملال /  هر كه چون سعدی گلستانش نیست
گلستان به دو معنی باغ و كتاب گلستان سعدی است
نرگس مست نوازشگرِ مردم دارش / خون عاشق به قدح گر بخورد ، نوشش باد   (حافظ)
نرگس مست مردم دار یعنی چشمی كه دارای مردمك است و خوش رفتار با مردم.
  
١۴- ایهام تناسب :

باتوجه به توضیح آرایه ی ایهام، هر واژه در سخن، هنگامی دارای ایهام تناسب است که تنها یکی از معانی آن را بتوان درجمله جای گذاری کرد و معنای دیگر آن اگر چه به دلیل تناسب و قرینه ای که درکلام دارد به ذهن خطور می کند ولی نمی توان آن را در جمله جای گذاری نمود.

حافظ می گوید:

گر در سرت هوای وصال است حافظا /  باید که خاک درگه  اهل هنر شوی
واژه ی "هوا" در این جا تنها به معنی "آرزو" به کار رفته است، ولی خواننده باخواندن مصراع دوم به دلیل تناسبی که میان "خاک " و هوا (یعنی آسمان ) وجود دارد معنای دومِ "هوا" را نیز که همان "آسمان" باشد به یاد می آورد، لیکن نمی توان این معنی ( یعنی آسمان) را در جمله جای داد.
 
-  آشنایی نه غریب است که دلسوزمن است / چون من از خویش برفتم دل بیگانه بسوخت
واژه ی غریب دارای دو معنی گوناگون است، یکی عجیب و دیگری ناآشنا، ولی تنها معنی عجیب را می توان در جمله جای داد ولی  معنای دوم نیز (یعنی ناآشنا) که با آشنا تضاد دارد به ذهن خطور می کند، پس واژه ی غریب ایهام تناسب دارد.

درمصراع دوم همین بیت نیز کلمه خویش دارای دو معنی " خود " یا " قوم و خویش " است ولی تنها معنی "خود" درجمله جای می گیرد ولی به علت تناسب و تضادی که با واژه ی بیگانه دارد، معنای دوم آن (یعنی خویش و خویشاوند) نیز به ذهن می آید، پس واژه ی "خویش" نیز ایهام تناسب دارد.


١۵- حس آمیزی :

آمیختن دو یا چند حس را با یکدیگر حس آمیزی گویند. مانند: " بوی لطیفی به مشام می رسد " که با آن که " بو" به حّس بویایی و لطافت به حس لامسه مربوط است، ولی لطافت به بویایی  نسبت داده شده است .
نمونه های دیگر:

دیدی چه گفت،  بوی تلخ،  قیافه بامزه،  برخورد سرد

" مزه پیروزی راچشید ".

" بردوش زمانه لحظه ها سنگین بود ". (سنگین  بودن که مربوط به احساس وزن است به لحظه ها نسبت داده شده است .

" جان از سکوت سرد شب دلگیر می شد". (سرد بودن به سکوت شب نسبت داده شده است).

از صدای سخن عشق ندیدم خوش تر /  یادگاری که در این گنبد دوّار فتاد

دیدن صدا: آمیخته شدن دوحس بینایی و شنوایی

 

١۶- تشخّص  (شخصیت بخشی) :

هرگاه با نسبت دادن عمل، حالت و یا صفت انسانی به یک پدیده (غیرانسانی ) به آن جلوه ای انسانی ببخشیم، آرایه ی تشخص پدید می آید.
نمونه :

به مغرب سینه مالان قرص خورشید /  زمان می گشت پشت کوهساران  (بیدل)
از نسبت دادن قید سینه مالان به خورشید آرایه ی تشخص پدیدآمده است .
نمونه ی دیگر:
-  آن همه ناز تنّعم که خزان می فرمود / عاقبت در قدم باد بهار آخر شد

صبح امید که بُد معتکف پرده غیب  / گو برون آی که کار شب تار آخر شد   (حافظ )
-  طعنه بر طوفان مزن، ایراد بر دریا مگیر /  بوسه بگرفتن ز ساحل، موج را دیوانه کرد
دیوانگی و بوسه گرفتن به موج نسبت داده شده است.

  --------------------------------------------------------------------------------------------------------


+ نوشته شده در  جمعه بیست و هفتم آبان 1390ساعت 1:46  توسط   | 

شیوه نامه ی طرّاحی سئوالات املا

                                             بسمه تعالی

شیوه نامه ی املا و نگارش دوره ی راهنمایی شماره : ۴۰۶/۲۸۴۵۳/۵۷۱/ص تاریخ: ۰۳/۰۸/۱۳۹۰

املا 

 بخش تقریری ۲۰ نمره ای

۱- متن املا دست کم در ۴ یا ۵ بند تنظیم شود .

۲- هر بند استقلال معنایی داشته باشد .

۳- بندها از ساده به دشوار تنظیم شود .

۴- پراکندگی بندها و انتخاب درس ها به گونه ای باشد که تا حدّ امکان تمام کتاب را پوشش دهند .

۵- به طور نسبی متن باید دارای ۱۴ تا ۱۷ واژه ی مهم املایی باشد .

۶- بخش ستایش و نیایش کتاب جزو درس های اصلی است  . لازم است متن املا با حمد و ستایش خدا آغاز شود .

۷- از آن جا که شعر ، زبان معیار نیست بدیهی است آوردن بیت شعر در متن املای تقریری نامناسب می باشد .

۸- در آزمون های نوبت اوّل و دوم متن املا پیش از خوانده شدن برای دانش آموزان ، توسّط دبیر ادبيّات برای همه ی مراقبان خوانده شود .

۹- جهت برقراری آرامش و نظم جلسه ی آزمون بهتر است متن تقریری پیش از بخش آزمون کتبی ۱۰ نمره ای برگزار شود .

۱۰- تلاش شود از طرح متن مشترک در دو آزمون تقریری ۲۰ نمره ای و کتبی ۱۰ نمره ای پرهیز شود .

۱۱- از بخش روان خوانی ها و شعر خوانی ها و حکایات پایان فصل ها در املا استفاده نشود .

۱۲- متن املای تقریری ۲۰ نمره ای است و بر اساس شیوه نامه ی املای سال های گذشته تصحیح می شود .

در این شیوه نامه میزان غلط های املایی یک نمره ای و نیم نمره ای است . بدیهی است پس از تصحیح املا بر مبنای ۲۰ نمره ، نمره ی دانش آموز تقسیم بر ۲ می شود و پس از آن ، این نمره با بخش ۱۰ نمره ای کتبی جمع می شود .

بخش کتبی ۱۰ نمره ای

الف - کلیّات بخش کتبی

۱- در طرح پرسش های این بخش  شیوه های نوین ارزشیابی به کار گرفته شود . طرّاح محترم باید از انواع پرسش ها ( درست یا نادرست ، چهار گزینه ای ، کوتاه پاسخ ، تکمیل کردنی و . . . ) در طرح سئوالات استفاده نماید .

۲- در صورت امکان طرّاح محترم می تواند از دیکته تصویری متناسب با واژگان کتاب استفاده نماید .

بخش انشا،

۱- دست کم سه موضوع داده شود که موضوعات متناسب با فصل های کتاب ، مناسبت های روز ، توصیف و . . . انتخاب شود .

۲- در تصحیح انشا به ملاک های ده گانه ی زیر توجّه شود .

۱- رعایت نظم منطقی و پرورش موضوع .

۲- به کار گیری نکته های نگارشی ، دستوری و املایی .

۳- تأکید و توجّه به استفاده از جمله های نو و خلّاقانه در انشا .

۴- بهره گیری از تخيّل .

۵- توانایی بهره گیری از عنصر توصیف .

۶- به کارگیری واژگان مناسب و تعبیرها و ترکیبات خوش ساخت .

۷- بهره گیری از آیات و روایات متناسب با موضوع .

۸- به کارگیری امثال و حکم و اشعار مناسب .

۹- استفاده از آرایه ها و عناصر زیبایی سخن

۱۰- پیراسته ، ویراسته و پاکیزه نویسی .

تذکّر مهم :

در صورت برخورداری نوشته از فضای خلّاقانه و نگاه نو ، می توان از برخی کاستی های ظاهری و کم اهمیّت مانند نشانه گذاری و خط خوردگی ها چشم پوشی کرد .

 

                                       گروه آموزشی ادبیّات فارسی دوره ی راهنمایی تحصیلی استان خوزستان 

---------------------------------------------------------------------------------------

+ نوشته شده در  پنجشنبه نوزدهم آبان 1390ساعت 22:38  توسط   | 

املای پایه ی اول

به نام حق

امتحان املا فارسی  پایه اول     آموزشگاه شاهد پیام انقلاب   نوبت اول   دی ماه 89     زمان : 20 دقیقه

نام ونام خانوادگی :...................   کلاس : .................                شماره کلاسی : ..............

1) در متن زیر 4 غلط املایی مشخص شده ، صحیح آن ها را در پرانتز بنویسید.2 نمره

    در همان دوران جوانی ، ساحب (              ) خصوصیات اخلاقی و اعتغادی (                        )

   خاصی شد که سال ها بعد تعسیر (           ) بسیار زیادی بر دیگران گزاشت (                       )

2) کلماتی که علامت تشدید می گیرند را مشخص کنید، بالای آن ها تشدید بگذارید.1 نمره

  الف) نهضت                     ب) ماموران                      ج) اکثریت                     د) متعلق

3) کلمه صحیح را با توجه به معنی علامت بزنید.

 الف) اخلاس: پاکی          ب)مباحصه : گفت و گو       ج) ناگزیر :ناچار       د) استئداد:توانایی

4) کلمه صحیح را انتخاب نمایید ودر جای خالی قرار دهید.5/2 نمره

  الف) ................ زور و ................... محدود است.( قلمروــ زر / غلمرو ــ ذر / قلمرو ــ ضر )

   ب) برای رفع خرابی ها و .................. مراکز علمی کوشش می کرد. ( اهیای ــ احیای ــ عهیای )

   ج) دانشمندان در مدرسه های بزرگی به نام ................... تدریس یا ....................... می کردند.

       ( نزامیه ـــ تهصیل / نظامیه ــ تحسیل /  نظامیه ــ تحصیل )

________________________________________________________________

 5 ) گزینه ی صحیح  یا غلط  را علامت بزنید.2نمره

                                                                                 صحیح                           غلط

       الف ) بازار علم وادب

        ب ) مناجات مومنان

        ج ) سخنان عالمانه و هکمت آمیز

        د ) معبود و مهبوب

________________________________________________________________

6 ) حرف صحیح را علامت بزنید و در جای خالی بگذارید.2نمره

    الف) احسا....ات                     ( ثـ ، صـ ، سـ )

     ب) نظم و نثری دل پـ.... یر      ( ضـ ، ز ، ذ )

     ج) شالیزارهای میـ....نم           ( حـ ، هـ ، ـه )

     د) غر....ـه ی شکوه                ( قـ ، غـ )

 

                                                                                              اسماعیل داشاديان

--------------------------------------------------------

                                                                              

                        

+ نوشته شده در  شنبه هفتم آبان 1390ساعت 15:29  توسط   | 

هم خانواده

                                    به نام نیک بی همتا

شیوه به دست آوردن هم خانواده

            عربی      ( ریشه سه حرفی)                                      بن ماضی

واژه                   1-  فعل یا واژه ای که ریشه ی فعلی دارد

           فارسی      2-  اسم                                                 بن مضارع

                         3- صفت

- برای به دست آوردن هم خانواده قدم نخست آن است که واژه را مورد شناسایی قرار داد. یعنی این که بدانیم واژه عربی است یا فارسی.

- در صورتی که  واژه عربی بود می توان با پیدا کردن ریشه سه حرفی آن واژه های جدیدی ساخت.

- حال اگر واژه فارسی بود ،سه حالت دارد

 1- واژه فعل است یا این که ریشه فعلی دارد در این صورت باپیدا کردن بن ماضی وبن مضارع می توان واژه های جدیدی ساخت (انواع فعل های ماضی و مضارع + با اضافه نمودن وند به بن فعل می توان واژه جدیدی ساخت )

 مثال  گوینده = گفت،می گفتم ، گفته باشد ، گفته بودیم ، گفته اند ، گفتار ، گفته ،                                                    گفتنی ، می گوید ، بگویی ، گویش ، گویندگی و ....

2- اگر واژه اسم یا صفت باشد با رعایت کردن دو شرط می توان برای آن هم خانواده ساخت.  

 الف) واژه اصلی در واژه جدید عینا تکرار شود.

  ب ) واژه ساخته شده از نظر معنایی با واژه جدید ارتباط داشته باشد.

مثال برای اسم:    گل = گلدان، گلی، گل فروش، گلبرگ، گلاب، گلشیفته، گلرنگ و ....

مثال برای صفت:   بزرگ =  بزرگی ، بزرگواری، بزرگ منشی، پدر بزرگ و ...

تذکر: هیچ گاه برای ساختن هم خانواده نمی توان واژه را به نشانه جمع فارسی جمع بست ، به عبارت دیگر جمع یک واژه ، هم خانواده آن به حساب نمی آید .

 

                                                                                  داشادياد

 

+ نوشته شده در  شنبه هفتم آبان 1390ساعت 15:26  توسط   | 

انشا - نگارش دوم

به نام نیک بی همتا

  سوالات آزمون درس انشا و آیین نگارش      نوبت اول       پایه دوم       آموزشگاه شاهد پیام انقلاب 

  نام ونام خانوادگی : ......................... کلاس : ..............  تاریخ :27/10/88    مدت : 70 دقیقه

1 ) با کلمات زیر جمله بسازید.1نمره

  خردمند : ..........................................................   مبرا: ...........................................................................

2 ) این عبارت ناقص را تایک بند ادامه دهید.5/1نمره

    کتاب فارسی سال دوم راهنمایی......................................................................................................................

...................................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................................

3 ) درباره ارزش و اهمیت کار وتلاش یک بند بنویسیدوکلمات"اسلام ،حق ، بزرگان"رادر آن به کار ببندید.2نمره..............................................................................................................................................................

.....................................................................................................................................................................................             .....................................................................................................................................................................................

4 ) صحنه ی برگ ریزان در پاییز را یک بار به گونه زبانی وباردیگر به گونه ادبی توصیف کنید.2نمره

   گونه زبانی ..........................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................................................

  گونه ادبی ............................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................................................

5 ) درباره این بیت یک بند توضیح دهید.5/1نمره

                ای نام تو بهترین سرآغاز              بی نام تو نامه کی کنم باز

..................................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................................

 

6 ) درباره این تصویر شرحی در 5 سطر بنویسید.2نمره

 

 

      ا نـشا (10نمره)

        یکی از این موضوعات را انتخاب کنید ودرباره آن انشایی ساده وروان بنویسید.

      الف ) زادگاه خودتان را معرفی کنید.

      ب ) من مزرعه ای را که در آن زندگی می کنم دوست دارم ......

      ج ) شرح حال خود یا یکی از نزدیکانتان را بنویسید.

 

نمره آزمون

نمره انشا

نمره نگارش

                        =                +

    ...................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

 

+ نوشته شده در  شنبه هفتم آبان 1390ساعت 15:13  توسط   | 

قالب های شعر نو

قالب های شعر نو

شعر نو از نظر قالب سه نوع است :

1-  نيمايي 2-  شاملو (سپيد ) 3-  موج نو

1.    شكل نيمايي :

2.       كه بدان شعر آزاد گويند . شعري است با وزن عروضي ، منتها مصراع هاي آن مانند شعر سنتي محدود به دو سه و چها ركن نيست و مي تواند كمتر از دو ركن داشته باشد ، قافيه در طرز نيمايي جاي منظم و مشخص ندارد .اشعار نيما و اخوان و فروغ و سپهري بدين شكل است
نمونه :
هديه
من از نهايت شب حرف مي زنم
من از نهايت تاريكي
و از نهايت شب حرف مي زنم
اگر به خانه ي من آمدي براي من اي مهربان چراغ بياور
ويك دريچه كه از آن
به ازدحام خوشبخت بنگرم «فروغ فرخزاد »

زندگي تكثير ثروتي است كه نامش محبت است...

 

2- شكل شاملويي (سپيد ) :
كه بدان شعر سپيد نيز مي گويند . وزن و آهنگ دارد ، منتها عروضي نيست . قافيه در اين نوع شعرهم جاي ثابتي ندارد . شعرهاي احمد شاملو از اين نوع است :
سروده‏اي براي مرد روشن كه به سايه رفت
قناعت وار
تكيده بود
باريك و بلند
چون پيامي دشوار
در لغتي
با چشماني از سوال
و عسل
و رخساري بر تافته
از حقيقت و
باد
مردي مختصر كه خلاصه ي خود بود
خرخاكي ها به جنازه ات به سؤ ظن مي نگرند ... « احمد شاملو »

زندگي تكثير ثروتي است كه نامش محبت است ...

 

3- شعر موج نو  :
اين نوع شعر،نه تنها وزن عروضي ندارد، بلكه آهنگ و موسيقي آن حتي مانند شعر سپيد هم آشكار نيست . در حقيقت منطق غير نثري آن و تشبيهات و استعارات نوين آن يعني مجموعا زبان شعري،بدان آهنگي معنوي مي بخشد كه در نثر ديده نمي شود .
قلب تو
قلب تو هوا را گرم كرد
در هواي گرم
عشق ما تعارف پنير بود و
قناعت به نگاه در چاه آب
××××××
مردم كه در گرما
از باران آمدند
گفتي از اطاق بروند
چراغ بگذارند
من تو را دوست دارم
××××
اي تو
اي تو عادل
تو عادلانه غزل را
در خواب
در ظرف هاي شكسته
تنها نمي گذاري « احمد رضا احمدي »

زندگي تكثير ثروتي است كه نامش محبت است...

                                                                                                                                             نویسنده مطلب : غلامرضا گشتی

 

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه پنجم آبان 1390ساعت 23:3  توسط   | 

مقاله ای در مورد انشا - نگارش در پایه ی اول راهنمایی

ايحاد علاقه و انگيزه به درس انشا و نگارش فارسي در پايه ي اوّل راهنمايي

مقدمه :

         روزگاري را به ياد آوريد كه انسان هاي اوّليّه ، براي فهماندن مطالب خود به ديگران ، از حركات دست و سر و اندام و يا صدا ها و علامت هاي محدود و مبهم استفاده مي كردند . براي آنان بسيار دشوار بود كه هر چه را در دل داشتند ، بيان كنند

. مدّت ها طول كشيد تا بشر ، براي رسانيدن پيام خويش به ديگران ، علامت هاي خاصّي را اختراع كند .

          در حقيقت، هنگامي كه از نوشتن ، سخن به ميان مي آيد ، بايد دو جنبه ي كاملا ً متفاوت را در آن ، مورد توجّه قرار دهيم : يك نوع نوشتن، جنبه ي هنري دارد كه اين نوع ــ  هر چند به لطف زندگي مي افزايد ــ  از لوازم زيستن نيست . نوعي ديگر از نوشتن، از لوازم زندگي امروزي است و تقريباً كسي نيست كه در دوره اي از حيات خود از آن بي نياز باشد. از يك دعوتنامه ي ساده ي مكتوب يا رسيدِ مدارك تحصيلي گرفته تا نامه هاي دوستانه و اداري، همه ، نوعي نگارش است .

          امّا در مدارس ما :    

          تعريف درستي از اين درس داده نشده است . اصلاً دانش آموزان هدف درس انشا را نفهميده اند . در نتيجه اين درس در ميان دروس ديگر مدرسه، به پديده اي ملال انگيز، بي ضابطه و نامنظّم بدل شده است كه بسياري از دانش آموزان از آن گريزانند و براي نوشتن آن دچار سر در گمي، اضطراب و ملال مي شوند. به همين دليل است كه بسياري اوقات ، رونويسي يا كپي برداري در بين دانش آموزان ديده مي شود.

          از همه مهمّ تر زمان كم كلاس انشا است . يك ساعت در هفته.

توصیف کلّی درباره ی مساله:

          بی شک درس انشا و نگارش فارسی، یکی از دروس پایه و اصلی دوران راهنمایی می باشد ، امّا متاسفانه تدریس انشا و نگارش فارسی ، با شیوه های خلاق که دانش آموزان را در نوشتن ماهر و توانا کند ف در هیچ یک از مقاطع تحصیلی در کشور ما رایج نیست . به همین علّت، دانش آموزان اغلب از این درس گریزانند و حتّی بسـیاری از آنان تا پایان دوران تحصیل،  نوشتن انشا را فرا نمی گیرند . همان طور که می دانید، این درس در میان دروس دیگر همیشه مظلوم واقع شده است و آن چنان که شایسته است،  به آن پرداخته نشده است .

       ضعف دانش آموزان این کلاس در نوشتن انشا مرا رنج می داد، به طوری که مستاصل مانده بودم که چه کنم. واقعاً وامانده بودم، دست و دلم به کار نمی رفت ، هر چه درس می دادم، آن ها را راهنمایی می کردم، بازهم هیچ تغییری دیده نمی شد. وضع نمرات خراب بود. اصلاً مطالبی را که می نوشتند، قابل نمره دادن نبود . فاجعه بود. ( چند نمونه را در شواهد 1 مشاهده خواهید کرد . )

خیلی سعی کردم وضعیت را تغییر بدهم. علاقه شدیدی داشتم که این دانش آموزان بتوانند چند سطر بدون غلط بنویسند. در حسرت این لذّت مانده بودم . هر جلسه از خوب نوشتن برا یشان می گفتم . از لذّت نوشتن و خواندن. هر جلسه نمونه های زیبا، از بزرگان ادب گذشته و معاصر برایشان می خواندم. تا شاید علاقه شان بیشتر شود و حس وجودیشان بیدار گردد .

تشخيص يا برخورد با مساله:

          پس از یکی دو هفته که از سال تحصیلی گذشت . متوجّه ضعف شدید دانش آموزان یکی از این کلاس ها با نام توحید 1 در درس انشا و نگارش فارسي شدم. اوضاع بدتر آن بود که بتوانید تصوّر کنید . دانش آموزان این کلاس حتّی در نوشتن  جملات ساده و پیش پا افتاده مشکل داشتند. البتّه چند نفري هم متوسط الحال بودند.

          اکثریّت بچّه های این کلاس نمره ي تک می گرفتند . هر وقت می گفتم انشا بنویسید. خیلی ها نمی نوشتند. عدّه ای هم سر کلاس قبل از آمدن معلّم با تقلب و کمک گرفتن از بچّه هاي ديگر، چند سطری می نوشتند که اصلاً نمی شد نامش را انشا گذاشت .

          هر وقت می گفتم سر کلاس انشا بنویسيد، عزا می گرفتند که چه بنویسیم، از كجا و چطور. آقا چند خط باشه خوبه و . . .

 شاید بدترین لحظات کلاس برایشان نوشتن انشا بود . شاید هم حق با آن ها بود چون در هیچ يك از دوران تحصيلشان، هيچ آموزش مستقل و كلاسيكي، براي نوشتن نديده بودند.

          چند جلسه از آغاز سال تحصيلي گذشته بود . مشكل ضعف انشا اين كلاس بسار رنجم مي داد . تصميم گرفتم كه تمام تلاشم را براي حلّ اين مشكل به كار بگيرم .

بیان مساله:

توصیف وضع موجود ، اهمّیّت ضرورت مساله :

همیشه در ساعات درس انشا و نگارش شاهد غم و اندوه  و نگرانی برخی  از بچّه ها  بودم . اضطراب و نگرانی ، از چشم هايشان  مي باريد . من بودم و یک کلاس 30 نفره ، با نمرات خیلی پایین ، در درس انشا ، بدتر از همه ، این که علاقه ای هم به یادگیری نداشتند . انگار بارها تجربه کرده اند و به خودشان قبولانده اند  که نمی توانند . در یک جمله انگیزه شان را از دست داده اند. چه کار باید می کردم .

مساله درس انشا و نگارش این کلاس تمام ذهنم را مشغول کرده بود .

نا گفته نماند که این مدرسه ، در محلّه ای نسبتاً فقیر نشینی ، قرار دارد . از نحوه ی لباس پوشیدن  برخی از آن ها متوجّه می شوید که وضع مالی مناسبی هم ندارند .  اکثر این بچّه ها در خانواده های با جمعیّت بالا زندگی می کنند . همین امر باعث افت تحصیلی آن ها شده است . پدر و مادر بیشتر آن ها از نعمت خواندن و نوشتن محروم هستند ، یا فقط تحصیلات ابتدای دارند و نمی توانند در درس ها به بچّه های خود کمک کنند .

عدّه ای از آن ها حتّی در رو خوانی متن های کتاب مشکل دارند . بهتر است بگوییم اصلاً    نمی توانند درس بخوانند و همین امر در یادگیری آن ها ، تاثیر منفی گذاشته است .

عدّه ای از بچّه ها بسیار بد خط بودند . درواقع باید گفت : که خطشان خوانده نمی شد . به طوری که وقتی از آن ها می خواستم ، کلمه ای را که نوشته اند بخوانند ، خود نیز از خواندن آن عاجز بودند .

تعدادی هم پشت کار لازم را برای نوشتن نداشتند و بیشتر وقـتـشان را تلف می کردند .

مشکل دیگر زمان کم کلاس انشا بود .

 تصوّردانش آموزان از انشا این است که یک چند خط انشا می نویسی و پی کارت می روی . 

 در واقع آن را سبک می شمارند .

           پس از آوردن مثال های گوناگون ، اهمّیّت درس انشا را برای آنان روشن نمودم .

و ادامه دادم :

   من به شما قول می دهم که اگر در کلاس دقّت کنید و توصیه های مرا جدْی بگیرید و تمرینات را انجام دهید تا پایان سال همه ی شما بتوانید درست و بدون اشتباه بنویسید .  به طوری که دیگران از خواندن نوشته شما لذّت ببرند . البتّه اگرشما هم به من قول بدهيد که از این جلسه به بعد ، نسبت به حلّ مشکلات و بالا بردن نمره خود تلاش بیشتری داشته باشيد و تکالیف را طبق پیشنهاد و راهنمایی های من درست و به موقع انجام دهيد و در این راه کمکم کنید . همگي با هم يك راي شدند و قول همكاري دادند .

گرد آوری اطّلاعات برای یافتن راه حل ها :

          برای گرد آوری اطّلاعات ، از روش های متفاوتی استفاده کردم . ابتدا با خود دانش آموزان صحبت كردم و دلیل نمرات کم و بي علاقی آن ها را به درس انشا پرسیدم . سپس نظرات والدّین و همکاران  گرامي را با طرح پرسشنامه اي ، جویا شدم . بعد از آن با مدير محترم مدرسه مشورت كردم و از ايشان راهنمايي خواستم . ضمناً موافّقت ايشان را در زياد كردن زمان كلاس انشا گرفتم .

    با چند تن از دوستانم كه از دبيران محترم رشته ي ادبيّات فارسي بودند ، مشورت كردم . يكي دو ساعتي با هم حرف زديم . نظرات و پيشنهاداتي رد و بدل شد و هر كدام از دوستان ، از كلاس هاي مورد تدريس خود ، مثال هايي آوردند . پس از گفت و گوي مفصّلي كه با هم داشتيم ، از بين صحبت هاي آنان و با استفاده از تجربه هاي گران قدر اين عزيزان چند راه حل به ذهنم رسيد .

          در جلسه ي اوليا و مربيان نيز از اوليا دانش آموزان در مورد درس انشا نظر خواهي كردم . در همين رابطه پرسشنامه اي در اختيار دانش آموزان ، اوليا محترم آن ها و همكاران گرامي قرار دادم تا حاصل گفت و گوها و نظرات شفاهي خود را به صورت مدوّن و با ارائه ي راه كار مناسب در پرسشنامه ثبت كنند.

          پس از بررسی و مطالعه ی پرسشنامه ها ، اطّلاعات به دست آمده از این فرآیند را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادم . اشکالات و ضعف بچّه ها تقریباً مشخص شد. بعد از گرد آوري اين اطّلاعات و مدوّن كردن آن ، حاصل تجربيات و ياداشت هاي خودم را هم روي كاغذ آوردم . مشكلات دانش آموزان اين كلاس را در طي جلسات گذشته به صورت جداگانه ، موردي و گروهي ، يادداشت كرده بودم ، پيش رويم گذاشتم و به دسته بندي آن ها پرداختم .

          حاصل اين تجزيه و تحليل ها و  علل مختلف ضعف دانش آموزان  در درس انشا و نگارش فارسي ؛ عبارت بودند از :

ضعف در جمله سازی . 2. ضعف دربه کار بردن فعل مناسب برای جمله ها .

3. عدم تطبیق فعل و فاعل در نوشته های آن ها . 4 . ندانستن جايگاه و كاربرد سجاوندي در نگارش .  5. استفاده از کلمات و عبارات عامیانه در نوشته ی خود 6. تکرار زیاد در نوشته ها   7. نوشتن جملات بلند، با یک فعل که تقریباً جملات معنی خود را از دست می دادند  8 . عدم رعایت علائم نگارش  9. عدم درک صحیح موضوع  10. عدم ارتباط مناسب بین جملات 11 . بد خط بودن دانش آموزان  . 12 . نداشتن مطالعه و خواندن کتاب قصه .  13 بی میلی و کم علاقگی دانش آموزان به انجام تکالیف .

          دسته ای دیگر از مشکلات وجود داشت که باعث وبانی آن ، دانش آموزان نبودند ، بلکه دانش آموزان قربانی آن شده بودند . وجود این مشکلات باعث می شد که دانش آموزان در کلاس انشا فعّال نباشند .

 در ذيل به برخی از علل فعال نبودن دانش آموزان ، در نوشتن تکالیف نگارش وانشا اشاره مي كنم :

- همگاني  بودن تكاليف ، بدون در نظر گرفتن توانايي هاي دانش آموزان .                                                       

- يكنواخت بودن تكاليف . ( نداشتن تنوّع )

- یکسان  نبودن توانايي هاي دانش آموزان .

- کلیشه ای بودن تکالیف و موضوعات انشا .

- نداشتن کتاب یا یک جزوه ای مدوّن و هدف مند جهت تدریس انشا و نگارش .

- سلیقه ای بودن ارزشیابی همکاران از انشا دانش آموزان . ( نداشتن معیارهاي يكسان سنجش در ارزشیابی )

- تدريس درس انشا توسط همکاران غیر مرتبط با رشته ی ادبیّات فارسی .

- عدم توجّه والدّین دانش آموزان به کاربرد درس نگارش در زندگی و جامعه .

- عدم توجّه همکاران و معلّمان گرامی به انشا ونگارش . ( به طوری که از بعضی ها می شنويم كه انشا هم شد درس ) .

- اختصاص دادن ساعت درس انشا به همکار دیگری جهت جبران عقب افتادگي هاي درسش .

- وضعیت میعشتی و زندگی دانش آموزان ( تعداد زیاد افراد خانواده ، فضای کوچک خانواده ها )

- کم توجّهی همکاران دوره ی ابتدایی به درس نگارش و انشا .

- نا آشنایی معلّمان به راه های شکوفا سازی خلاقیّت در کودکان دوره ی ابتدایی و راهنمايي .

اجرا راه حل یا راه حل ها :

1- زنگ انشا ؛

          بايد شروع مي كرديم .

بچّه ها را به شش گروه پنج نفري تقسیم کردم ، پس از گروه بندی ازآن ها خواستم که سرگروه ها را ، از بین خودشان انتخاب کنند .

          باید با موضوعی شروع می کردم که مورد علاقه بچّه ها باشد و رغبت همه را برانگیزد .

 بايد موضوع را از شخصیت های کارتونی مورد علاقه شان انتخاب کنم . پای تابلو رفتم و نوشتم :

          «  تام و جری  »

          سپس از بچّه ها خواستم ، هر كدام ، یک جمله ، درباره ي كارتون يا فيلم سينمايي تام و جري بگویند . نا گفته نماند كه بچّه ها ، با ديدن اين دو كلمه ، چهره هايشان شاد شد و همگي خيلي زود دست به قلم شدند . يكي، يكي، جمله هايشان را خواندند و اگر اصلاح لازم داشت، انجام داديم . به این ترتیب 30 جمله گفته شد و همگی یادداشت کردند.  وقتي همه ي دانش آموزان ، جملات خود را گفتند و جملات يكديگر را ياداشت كردند . از هر گروه خواستم که با مشورت یکدیگر، این جملات را به هم ربط دهند و به دلخواه و سلیقه افراد گروهشان جا به جا کنند .

2. اكنون شش نمونه انشا داشتيم . از سرگروه ها خواستم که نمونه نوشته های خود را با يکدیگر تعویض کنند تا همه ي بچّه ها با مقایسه نوشته ها به مشکلات یکدیگر و خودشان  پی ببرند .

          پایان کلاس نزدیک بود از بچّه ها پرسیدم که چه طور بود . همگی اظهار رضایت کردند .

جلسه ي بعد ابتدا پاکنویس ها را بازدید کردم و روش جديدي را برايشان توضيح دادم .

3. به هر گروه ، یک برگه که روی آن تصاویری وجود داشت ، دادم . از آن ها خواستم تا هر چه به ذهنشان می رسد ، بنویسند .

          بعد از 30 دقیقه از دانش آموزان خواستم تا انشا خود را بخوانند . ( از هر گروه يك نفر ) . نتیجه خوب بود . بچّه ها از نوشته هاي يكديگر با خبر شدند . اشکالات آن ها را توضیح دادم . برخی جملات غلط را اصلاح کردم و در مورد انتخاب فعل ها توضیحاتی دادم .

4.نوشتن انشا گروهي          

در جلسات بعد ، اعضا گروه ها را كنار هم جا مي دادم . پس از استقرار دانش آموزان و توجيه آن ها ، موضوع انشا را مطرح مي كردم . هر گروه موظف بود كه با همكاري ديگر اعضا  يك انشا بنويسد .

            سر گروه در اين كار سهم اصلي را داشت . مي بايست از همه ي اعضا كار بكشد و مواظب باشد كسي كم كاري نكند يا كنار گذاشته نشود . در نهايت سر گروه مي بايست تمام نظرات اعضا گروه را در نوشته لحاظ كند و در آخر يك انشا پاكنويس شده تحويل بدهد. گاهي اوقات كه وقت اجازه مي داد . سر گروه ها انشاي خود را مي خواندند و دانش آموزان ديگر گوش مي كردند و نظر خود را ابراز مي كردند .

5. آموزش تفاوت هاي گفتار و نوشتار

          دانش آموزان اين منطقه از كشور ( غرب ايران ، شهر كرمانشاه ) به دليل اينكه اكثراً دو زبانه هستند . يعني در منزل و با پدر و مادر خود با زبان كردي صحبت مي كنند امّا در مدرسه با زبان فارسي . به همين دليل ، خيلي از بچّه ها ، در نوشته هايشان از عبارات عاميانه اي كه مربوط به گفتار است ، استفاده مي كنند . لذا مي بايست ، مطالبي را به آن ها آموزش مي دادم .  به همين جهت نمونه مطالبي از گفتار عاميانه را انتخاب مي كردم و از بچّه ها مي خواستم كه شكل نوشتاري آن را بنويسند .

اگر در انشا هاي خودشان نيز مطلبي بود ، بررسي مي كردم و معادل هاي فارسي آن را برايشان مي گفتم و از دانش آموز مي خواستم كه انشايش را با اصلاحات جديد پاكنويس كند .  

          هيچ وقت يادم نمي رود ، دانش آموزي را كه در انشا خود نوشته بود : ........  ما از آن محل باركشي كرديم . برايش توضيح دادم كه  اين يك عبارت عاميانه است و مربوط به گفتار شما بايد در نوشته ي خود  به جاي اين عبارت بنويسيد : اسباب كشي كرديم يا از آن محل رفتيم . و در جاي ديگري از انشاي خود نوشته بود : ..... آتش باز كرديم . به او توضيح دادم كه بايد بنويسد : آتش روشن كرديم .

          البتّه در اين مورد دانش آموز تقصيري ندارد . از صبح تا شب در منزل و در ارتباط با پدر و مادر و برادران و خواهران و اقوام دور يا نزديك ، اين اصطلاحات را مي شنود و    ناخود آگاه درنوشته هايش مي آورد . در واقع معادل آن ها را نمي داند . اين كلاس فرصتي بود تا آموزش ببيند .

          گاهي اوقات ، يك متن به صورت گفتاري مي نوشتم و از دانش آموزان مي خواستم كه آن را به صورت نوشتاري در آوردند .

مثلاً : (( پسر جون بپر برو در دكون اوس اصغر ، دو تا نون بگير و جلدي بيا . ))

يا :

(( علي بدو برو سر كوچه از حميد آقا يه كمكي زعفرون بگير ، زودي بياي ننه ))

و . . .

6. اجراي نمايش در بعضي از درس ها

          بعضي از درس ها و شعر هاي كتاب كه قابليّت نمايشي داشتند ، به پيشنهاد من و توسط بچّه ها به صورت نمايش در مي آمدند.  اين روش مورد علاقه بسياري از دانش آموزان بود . اگر روزي قرار به اجراي نمايش بود ، از قبل وسايل مورد نياز را آماده مي كردند .

          اين روش كمك زيادي به دانش آموزان خجالتي مي كرد . با اين روش آن ها به كمك دوستانشان در جريان كلاس قرار مي گرفتند و كم كم خجالتي بودن را فراموش مي كردند .

7. خاطره گويي به صورت شفاهي

          بعضي جلسات از دانش آموزان مي خواستم كه هر كدام پايين كلاس بيايند و يك     خاطره ي خوب و يك خاطره ي بد تعريف كنند .

          در اين روش بچّه ها در مقابل كلاس و دانش آموزان ديگر قرار مي گرفتند و يك سخنراني كوچك مي كردند . گاهي اوقات بچّه ها متاثر مي شدند . گاهي اوقات يك خاطره چنان آن ها را تحت تاثير قرار مي داد كه تا مدتي مي خنديدند .

8 . دانش آموز در مورد مساله يمطرح شده 10 تا 15 دقيقه سخنراني كند .

9 . معرفي چهره هاي بزرگ ادبي ايران  و جهان .

10. بهره گيري از الگو هاي قهرماني و اسطوره اي

11 . نقاشي كشيدن بر اساس شعر هاي كتاب و تبديل نقاشي به نوشته

 12.   ترغيب بچه ها به حفظ شعر

  13 . اجراي سرود و شعر به صورت گروهي

          از بچّه ها مي خواستم شعر هايي را كه حفظ هستنند ، براي كلاس بخوانند . شعرهاي داخل كتاب و يا شعرهاي خارج از كتاب . بعضي ها هم صداي خوبي داشتند و مي خواندند و  ديگران لذّت مي بردند .

          اكثر بچّه ها يك يا دو شعر از كتاب را حفظ مي كردند . اين شعر ها را به صورت انفرادي يا به صورت گروهي اجرا مي كردند .

14. ترغيب بچه ها به قصه خواني و قصه گويي

15 . تقويت رو خواني و روان خواني

         هر جلسه يك نفر مي بايست ، كتاب قصّه ي خود را براي بچّه ها بخواند . اگر داستان طولاني بود ، خلاصه ي آن را براي دانش آموزان ديگر تعريف مي كرد . بعد از خواندن يا تعريف قصّه ، سوالاتي از آن ها مي پرسيدم . تا هم به قصّه ي دوستانشان گوش فرا دهند و هم ذهنشان فعّال شود . البتّه در اين سوالات و پرسش ها اهدافي را دنبال مي كردم . 

برخي از اين اهداف عبارتند از :

1 . آموزش غير مستقيم برخي مطالب و نكات تربيتي . 2 . پرورش اعتماد به نفس در آن ها .

3 . آشنايي با شخصيّت هاي منفي و شخصيّت هاي مثبت در قصّه ها و اعمال آن ها .

4 . خواند قصّه فقط براي سر گرمي نيست ، بلكه هدف يادگيري و آموزش است .

 5 . با خواندن اين داستان ها ذهن بچّه ها باز مي شد و ديدشان به زندگي عوض مي شد . در واقع با نحوه ي زندگي ديگران آشنا مي شدند و الگو سازي مي كردند . 6 . با كاربرد تخيّل در نگارش به طور ملموسي  آشنا مي شدند . 7 . با خواندن اين قصّه ها ، كاربرد درست كلمات و استفاده ي درست از آن را ، در زمان و مكان مناسب ، مي آموختند . 8 . بعد از خواندن قصّه يا داستان از دانش آموزان مي خواستم ، پايان داستان را چنان كه دوست دارند ، تغيير بدهند .

9 . در مواردي از آن ها مي خواستم خود را جاي نويسنده قرار دهند و از زبان شخصيّت منفي يا مثبت داستان سخن بگويند . 10 .  گاهي اوقات ، پس از خواندن قصّه ، از دانش آموزان مي خواستم كه نام ديگري براي اين كتاب انتخاب كنند . 11 . در پايان هر جلسه ، از بچّه ها مي خواستم كه خلاصه ي داستان يا قصّه ي همان روز را بنويسند .

16. تشويق دانش آموزان به تهييه روز نامه ي ديواري

          دانش آموزان كلاس را به 5  يا 6 گروه تقسيم مي كردم . و از آن ها مي خواستم كه با كمك يكديگر روزنامه ي ديواري تهيّه كنند . روزنامه ديواري هاي تهيّه شده را به نوبت ، هفتگي ، در راهرو ورودي مدرسه نصب مي كرديم .

17. نوشتن جملات زباني و ادبي

          در اين مرحله ، دانش آموزان با انواع جمله آشنا مي شدند .

همان طور كه مي دانيد همه ي دانش آموزان با جملات زباني آشنايي دارند . امّا جملات ادبي تمرين مي خواست . در كلاس به بچّه ها آموزش دادم كه چطور مي توانند جملات زباني را به جملات ادبي تبديل كنند .

در اين مرحله دانش آموزان را با  جمله هاي امري، خبري، عاطفي، تعجبي، پرسشي آشنا كردم و تمرين و تكاليفي نيز تعيين نمودم.

          از این پس در تکالیف دانش آموزان تجدید نظر کردم . کم کم آن ها را از بازی و تفریح به طرف آموزش و یادگیری بهتر و عمیق تر سوق دادم .  در واقع تکالیف را هدفمند نمودم .

          به این نتیجه رسیدم که تکالیف باید در شرایط مناسب در مدرسه و منزل به صورت تکلیف تمرینی ، آماده سازی ، تکلیف امتدادی و خلاقیّتی باشد .

18. آموزش سجاوندي

          پس از طي اين مراحل به آن ها طرز حاشه گذاري و پاراگراف نويسي را آموزش دادم .

در جزوه اي قواعد سجاوندي ( نشانه گذاري ) را توضيح دادم . اين جزوه را به صورت تكليفي ، تمريني ، طراحي كردم .

          از اين مرحله به بعد ، قواعد نگارشي را در نوشته هايشان گوشزد مي كردم و هر جا كه اشتباه مي نوشتند ، برايشان توضيح مي دادم .

19. پرورش خلاقيت در نوشتن با تخييل و خيال پردازي

20. آموزش زيبا نويسي

          دانش آموزان در نوشتن و جمله سازی و ارتباط دهی بین آن ها ، آموزش دیدند و حسابی تمرین کردند . حالا بايد سعي مي كردم ، به بچّه ها زيبا نويسي هم بياموزم و اين ميسّر نبود ، مگر با آموزش آرايه هاي ادبي .

آرايه هايي از قبيل ؛ تشبيه ، تضاد ، تشخيص ، تمثيل ، اغراق ، مراعات نظير و . . .   .

          آرايه هاي مورد نظر را يكي پس از ديگري تدريس مي كردم و برای هر آرایه چند مثال  مي آوردم . در پايان از آن ها مي خواستم كه براي هر آرايه چند نمونه از كتاب درسي يا كتاب قصّه شان پيدا كنند و يا خودشان بسازند .

21. توصيف طبيعت ،مكان ، چهره

         در واقع بايد گفت : كه توصيف يكي ار ابزار هاي مهّم در نويسندگي است . براي توصيف بايد دو گوش شنوا و دو

 

چشم بينا داشته باشيد .

          بعد از توضيحات لازم از دانش آموزان مي خواستم كه فضاي كلاس را توصيف كنند و در منزل آشپز خانه را توصيف كنند . از آن ها خواستم كه در ايّام تعطيل هر جاي زيبايي را كه ديدند ، توصيف كنند و به كلاس بياورند .

          بعد از اين كار ها سعي كردم كه به آن ها توصيف خيالي را هم بياموزم . البته ، فقط به چند نفر كه جلوتر از بقيه بودند ، گفتم كه بنويسند .

پیشنهادات :

          چند پیشنهاد برای بهبود کار و کلاس انشا دارم که فهرست وار به آن ها اشاره می کنم :

همکاران گرامی سعی کنند با روش های گوناگون ، کلاس انشا را از حالت ملال انگیز و یک نواخت و خسته کننده اش ، خارج سازند .

2 .  درس انشا و نگارش فارسی توسط دبیران رشته ي زبان فارسي تدریس شود .

3 .  این درس ارزش دهی شود ، به طوری که نگاه دانش آموزان ، اولیا و همکاران به آن بهتر 

      شود .

4.  زمان کلاس انشا در برنامه درسی یک ساعت است که اصلاً کافی نیست . یک ساعت ؟ !  انصاف می دهید که چقدر زمان برای درس انشا کم است . انشا الله مسئولین گرامی به این امرتوجّه لازم را خواهند داشت .

5.‌‌  بهتر است ، معلّم درس املا ، انشا و ادبیّات فارسی یک نفر باشد . متاسفانه در برخی مدارس دیده می شود که این دروس توسط دو یا سه نفر تدریس می شود . این مسئله باعث افت تحصیلی دانش آموزان عزیز می شود . از مدیران عزیز تقاضا دارم ، هنگام تنظيم  برنامه درسی ، این مهمّ را مدّ نظر داشته باشند .

6.‌  درس انشا در دوره ي دبیرستان به صورت مستقل ، مانند دوره راهنمایی ، وجود ندارد . آیا نوشتن فقط مربط به دوره راهنمایی است. البتّه که نه . بهتر است، مسئولین محترم تربیتی اتخاذ فرمایند كه این درس در كتاب هاي دوره ي دبیرستان نيز گنجانده شود .

7 . معلّمان اين درس تحت تاثير دروس ديگر به دانش آموز نمره ندهند .

8 . كتابخانه ي مدارس را غني نمايند .

9 .  با روش هاي گوناگون ، مسابقات كتاب خواني و . . .  در دانش آموزان روحيّه ي مطالعه و كتاب خواني را تقويت كنند .

10 . برگزاري دوره هاي ضمن خدمت در ارتباط با درس انشا و نگارش فارسي با حضور نويسنگان و صاحب نظران .

11 . دانش آموزان را از نمره نترسانيد . نمره وسيله ي ترساندن نيست وسيله ي كار است و ابزار سنجش .

 

منابع و ماخذ

 

دكتر ياحقـّي ، محمّد جعفر ، دكتر ناصح ، محمّد مهدي (1373) راهنماي نگارش و ويرايش ، مشهد ، موسسه ي چاپ و انتشارات آستان قدس رضوي ، چاپ نهم .

قاسمي ، پويا ، اقبال ( 1382 ) راهنماي معلّمان پژوهنده ، تهران ، نشر اشاره ، چاپ چهارم .

ساكي ، رضا ( 1383 ) ، راهبرد هايي براي بهبود اقدام پژوهي ، تهران ، وزارت آموزش و پرورش ، پژوهشكده تعليم و تربيت .

بهرنگي ، محمّد رضا ، ( 1370 ) ، مديريت آموزشي و آموزشگاهي ، ناشر مولف .

ذولفقاري ،حسن ، ( 1376) ، كتاب كار انشا و نگارش ، انتشارات اساطير .

كمالي ، رودابه ، ( 1379 ) كارگاه انشا ، ( آموزش انشا و آيين نگارش – 2 ) ، انتشارات قدياني ، چاپ دوم .

كمالي ، رودابه ، ( 1379 ) ، كارگاه انشا ( آموزش انشا و آيين نگارش – 3 ) ، انتشارات قدياني ، چاپ اوّل .

دكتر وزين پور ، نادر ، ( 1349 ) ، فنّ نويسندگي ،  موسسه ي عالي علوم و ارتباطات .

دكتر شريعت ، محمّد جواد ، ( 1368 ) ، آيين نگارش ، انتشارات اساطير .

 

گرد آورده ی مطلب :    ن . ایمانی پور

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه پنجم آبان 1390ساعت 22:54  توسط   | 

املای پایه ی اول

به نام خدای بزرگ و مهربان

        آزمون سوالات املايی-  پايه ی اول راهنمايی-   نوبت دوم                                                                    

     نام   و  نام  خانوادگی    :.......................   نام کلاس  :  .........     زمان :     20   دقيقه     

1.املای درست  کلمات زیر را بنويسيد   .    5/1 نمره                             

 واقعن : ...............               آسار گران بها  : ................                                                                       

خاهش : .............                اتاعت : ............               خدمات  زوقی   :  ...............

2.املای کدام کلمه نادرست است ؟   5/0                            

        عيادت  O                اسوه ی عالميان  O          سيمای  مهزون  O                                                                                                                        

3.املای کدام کلمه درست است ؟  5/0                                   

تحسيل علم  O                 تأليف  کتاب    O                     نهزت مردم  O                                                                                  

4.با توجه به معنی  املای  کدام کلمه  نادرست  است  ؟   5/0                                  عطش = تشنگی  زياد O             سپهر = آسما      O                                                                                                                                                                                                                                                                                              إ مارت = ساختمان    O             رأفت  = مهربانی   O                                  

                                                                                                                                                                                                                                                    

5. شهيد رجايی فرد بسيار  ...............   بود . 1 نمره  (  منزّ می  -    منظّمی   )                                                                                          

اگر با او هم سفر می شدی در  طول  راه  .............    زيبای قرآن او را می شنيدی .

 (    تلاوت  -   طلاوت  )

6.  در جای خالی حرف مناسب  جايگزين  کنيد .    2 نمره                                                                                                                                                                                 2 نمره                                                                                                                  

همه به فرمان امام درکوچه ها و خيابان ها   ---  ا هرات  می  کردند . (  ض -  ز -   ذ   )                                   جمهوری اسلامی ميرا -----      گران  بهای امام    است  .     ( ص – ث     )              

بيش تر اوقا  ---  مطالعه   و عبادت  می کرد      .  (   ت –    ط    )                                       ن--- ام شاهنشاهی واژ گون و جمهوری اسلامی  ايران پايه گذاری  شد . (  ض – ظ – ز  )

7.در متن زير  هشت  غلط  املايی  وجود   د ا رد . درست  آن ها را بنويسيد  . 4 نمره

در ايران ، شهر هايی می بينيم که روزگاری دراز ،مرکز درس و بحص و تعليم و تأ لم  بوده اند

و در هر يک از آن ها صدها فقيح  و  عديب  و فيلسوف و تبيب  و رياضی دان و منجم  در ده ها مدرسه ی کوچک  و  بزرگ  به  تربيت هزاران جوان  مشغول  بوده اند . در اين مدرسه ها بازار مباحصه و منازره  و پرسش و پاسخ ميان دانشمندان گرم بوده است .

 

1.------------                2.-----------            3.---------         4. -----------

5.-----------                 6.-----------             7.---------        8.---------

 

                                                          ايما نی پو ر  ***  دبير ادبيات فارسی     ***                                             

                                                                                

         

+ نوشته شده در  پنجشنبه پنجم آبان 1390ساعت 22:22  توسط   | 

املای دوم فصل اول

به نام حضرت دوست ...

آزمون  سوالات املای مستمر –              فصل اول کتاب فارسی               – پایه ی دوم راهنمایی                                     مهر ماه                 

نام و نام خاموادگی :                                                       کلاس :                                                                        زمان :    10 دقیقه

در جملات زیر غلط های املایی را پیدا کنید و درست آنها را بنویسید :      2نمره

خدا مهوری و دین باوری از ویژگی های انقلاب اسلامی است 

     سه اصل اصاصی را به عنوان هدف قیام خود اعلام کردند .

شکل صحیح واژه ها را در جای خالی قرار دهید :            3نمره

دانش آموزان در صف ------ علم و دانش  اند .  (   مقدم – مقدّم  )                                  -------  دین مبین فرموده اش  ( قوت – قوّت )

-----   اول  شه مردان علی است .  (  مسلم  _  مسلّم )                                                        -----   اسمای علی داند که چیست . ( سر  -  سرّ   )

دانه های ------------ را بین انگشتانش می چرخاند .   (  تسبیح  -  تصبیح )

ای کاش مادر بزرگ  کمتر   ---------   می خورد .   (  قصّه  -  غصّه )

املای کدام واژه درست یا نادرست است ؟ با علامت ص / غ  مشخص کنید :    3 نمره

عرصه ی حق طلبی      ----     بنیان گزار   ----                 ولایت فقیح   ----        مظاهر فرهنگ  ----           نزام مند    ----   

   از میان برخواست  ----            واقعه ی عظیم   ----     آثار نویسنده گان  ----     حماسه و دلیری   ----      

      رزمنده گی و پایداری ---                 رموض زندگی ----                     صدای اعتراز  ----

در جای خالی از حرف مناسب استفاده کنید :  2 نمره

 با   التما ----   نگاه می کرد . ( ص –ث – س )                              در صدایش  ب---ضی  بود .  ( ق – غ )               

       با اربعین حسینی م----ادف بود  (    ص –س –ث )           ف----ای اتاق  ،  از بوی گلاب  ،   پر شده بود     .( ز – ض – ظ )            

                                                                                                                                                                       موفق و سربلند باشید   ***   ایمانی پور

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه چهارم آبان 1390ساعت 23:1  توسط   | 

در مورد املا

                                          امـلا

آن چه در این مقاله می آید حاصل پژوهش و آزمایشی یک ساله بر برخی از دانش آموزان ضعیف یا مشکل دار در درس املا بوده،امکان تحقیق بیشتر در آن بسیار زیاد است.

 

اگر از دانش آموزان بپرسیم شما برای امتحان یا آزمون املا در کلاس چه می کنید؟می گویند:کلمات سخت را می خوانیم یا تمرین می کنیم.بسیاری می گویند ما از روی درس می خوانیم.در حالی که در آزمون املا نوشتن مورد امتحان است نه خواندن(گرچه    لازمه ی نوشتن،خواندن نیک است.)کلمه ی سخت چیست؟آیا هنگام خواندن یا تمرین کردن دانش آموز می داند کدام کلمه از نظر املا مورد توجّه و تمرین است؟…

 

در اوّلین قدم هدف املا یعنی صحیح نوشتن و سریع نوشتن را برای دانش آموزان توضیح می دهیم.

 

بسیاری از ایشان علاقه مند به کار هستند امّا نمی دانند چه کنند و نمی شناسند به چه کلماتی بپردازند.از این جهت به جای عبارت نادرست«کلمه ی سخت»«کلمه ی املایی»را قرار داده آن را تعریف می کنیم.

 

کلمه ی املایی:کلمه ای است که دارای شکل خاص در نوشتن(خواهر،خواهد و…)تشدید،تنوین،مد و حروف متشابه(حروفی که تلفّظشان یک سان و نوشتنشان متفاوت است.مانند:ص،س،ث)بوده،جدا یا سرهم نویسی آن ها دارای اهمّیّت باشد.(خلاصه آن که بار املایی داشته باشد.)

 

در قدم دوّم به آموزش املا می پردازیم.همان کاری که سال های سال است در بین اکثر دبیران مهجور مانده.چه لزومی دارد در چهل و پنج دقیقه شتابان،با اضطراب و نگرانی و با دلی پرشکایت به دنبال برگزاری آزمون بوده،در مدرسه یا خانه آن را تصحیح نموده و همیشه گله مند از زمان اندک املا باشیم.آیا نمی شود به تمرین های کلاسی و آموزش ها نمره داد؟آیا املای کلاسی یعنی دوزاده،سیزده خط به بالا؟آیا و آیاهای دیگر که ما برسر پاسخ دادن صحیح به آن و خروج از این تنگناهای غم انگیز هستیم.

 

اگرآموزش وتمرین را به صحنه ی کلاس آوریم،یک نواختی وبی تحرّکی را از بین برده،ازفشار روحی و کاری خویش نیز می کاهیم.

 

طی تحقیقات انجام شده،بر نقاط ضعف دانش آموزان،شش مرحله حاصل شد که تحت عنوان مراحل یادگیری صحیح امــلا در ذیل می آید.

 

مراحل یادگیری صحیح املا

1)یادگیری حروف الفبا

 

یکی از موارد نازیبا آن است که دانش آموزان،(حتّی تحصیل کرده های دبیرستان ها و دانشگاه ها و چه بسا…)هنوز«ص»را   «س صابون»می گویند و «ز» را «ز زنبور»و…

 

دانش آموزان ما اکثراً حروف الفبا را نمی شناسند.اگر بگوییم بنویسید«ظا»اغلب نمی دانند یا اگر سخن از «ت»به میان آوردیم،         می پرسند:«ت»دسته دار یا دونقطه.در حالی که دسته دار بودن مربوط به پارچ،لیوان،بیل و امثال آن است.

 

تذکّر این نکته ضروری است که هر حرف یک شکل دارد و یک اسم.مثلاً:«ب»شکل حرف و «ب‌ِ»نام آن.به همین ترتیب«ض»«ضاد»،«ق»«قاف»…

 

از دانش آموز انتظار داریم کلماتی را چون:فصاحت،نهضت و… که دارای حروف متشابه هستند،به درستی و بدون غلط بنویسد.در حالی که در شناخت اجزا شدیداً مشکل داشته،در شناخت کل ناتوان است.همان گونه که تا کسی نداند آجر و اقسام آن چیست نمی تواند دیواری بنا کند و تا فردی با سوزن و نخ و… آشنایی نداشته باشد نمی تواند خیّاط شود.

 

دانش آموز وقتی می تواند این کلمات را در ذهن داشته باشد که نکات آن را بداند،یعنی نزد خود دریابد که در کلمه ی «فصاحت»حروفی چون«ص»،«ح»و«ت»به کاررفته،توجّه به این حروف باعث می شود از اشتباه نویسی آن جلوگیری کند.

 

در این مرحله از دانش آموزان می خواهیم حروف الفبا و اسامی آن ها را در ابتدای دفتر املا نوشته(تکلیف منزل)و آن ها را حفظ کنند.جلسه ی بعد در عرض پانزده دقیقه تکالیف کلّ کلاس را دیده،در صورت امکان می خواهیم هر کدام حروف الفبا را از حفظ بیان کرده،یا آن که هر نفر را بیرون آورده،چند حرفی را بیان نموده،از ایشان می خواهیم روی تخته بنویسند.مثلاً می گوییم بنویسد«ضاد»یا… و نمره ای برای این سنجش در دفتر کلاس تحت عنوان پرسش کلاسی قرار می دهیم.

 

2)یادگیری تلفّظ کلمات

 

از عمده ترین اشکالات و اختلالات دانش آموزان در امر یادگیری املا،عدم تلفّظ صحیح کلمات است.

 

دانش آموز در منزل کلمه را می خواند،تمرین می کند و می نویسد،امّا در آزمون کلاسی همان کلمه را اشتباه می نویسد.زیرا تلفّظ وی در منزل(اگر تلفّظ کند)با تلفّظی که در کلاس می شنود،کاملاً متفاوت است.به عنوان مثال:«تقصیر» را «تصقیر»می خواند،تمرین می کند و… امّا در کلاس معلّم می گوید:«تقصیر»در حالی که چنین کلمه ای در ذهن دانش آموز وجود ندارد.

با گروه بندی دانش آموزان،از سرگروه ها می خواهیم برای جلسه ی بعد تعداد صفحات مشخّصی را با اعضای گروه کارکنند.(ایشان در خانه کارکرده،در مدرسه نزد سرگروه رفع اشکال کنند.)جلسه ی بعد روخوانی همان صفحات را به آزمـــــون می گذاریم.در صورت کمبود وقت از هر گروه به صورت تصادفی یکی را انتخاب کرده پس از آزمون نمره را برای تمام گروه در دفتر منظور می کنیم.این موضوع را پیش از این به دانش آموزان گوش زد نموده تا عاملی برای فعّالیّت بیشتر گروهی باشد.(البتّه حساب دانش آموزان مسامحه کار جداست.)

3)یادگیری معنای کلمه

 

هر چیزی که معنا و مفهومش درک نشود،سریع تر به فراموشی سپرده شده،یــا آن که اصلاً آموخته نخواهدشد.وقتی می گوییم:

 

«اسب»تصویری یک اسب در ذهن ما پدیدار می شود نه کلمه ی اسب.همین طور:«بهایم»،«فوران»،«تلاطم»،«ذوق»و…البتّه برخی موارد تصویری نخواهند داشت،لیکن درک خاصّی از آن در ذهن پدیدار می شود.مانند:«خدا»

 

مثال هایی می آوریم و از دانش آموزان می پرسیم چه تصاویری در ذهن ایشان نمایان می شود.چرا؟

پاسخ روشن است.زیرا معنی و مفهوم آن را می دانند.

سپس کلماتی را که معنای آن را نمی دانند،بیان کرده،تصویر حاصل را از ایشان می پرسیم.(برای کلاس اوّل:سبو)پاسخی ندارند.زیرا از مفهوم آن ناآگاه اند.

اگر شعری عربی،کلمه ای انگلیسی،مثلی به زبان ترکی یا… را در ذهن داریم به خاطر تصوّری است که از دانستن مفهوم آن حاصل می شود.همان گونه که یک فیلم را وقتی می خواهیم برای کسی تعریف کنیم آن را حفظ نکرده ایم بلکه تصاویر آن را در ذهن داریم.(در رابطه با تصویرسازی در ادبیّات راهنمایی ان شاء الله در مقالات آینده سخن خواهیم گفت.)

خلاصه آن که دوام ظاهر به تثبیت باطن است.

4)تمرین نوشتن کلمات املایی

این مرحله،مرحله ای است که برخی دانش آموزان آن را نادیده می گیرند.در حالی که هدف از برگزاری آزمون املا سنجش نوشتن صحیح کلمات است،پس لازمه ی آن تمرین نوشتن است نه خواندن تنها.همان گونه که کسی نمی تواند تنها با خواندن کتاب های مربوط به آموزش شنا در مسابقات آن رتبه ای بیاورد و لازمه ی موفّقیّت تمرین شنا می باشد.

 

هر کلمه را 5 تا 10 بار(بسته به نیاز دانش آموز)نوشته،حروف آن را مدّنظر داشته(مرحله ی 1)هم زمان آن را تلفّظ کند،(مرحله ی 2)و مفهوم یا تصویرآن را در ذهن داشته باشد.(مرحله ی 3)

 

تذکّر:در این مرحله دانش آموز لازم است با دقّت سطر به سطر درس را بررسی کرده،کلمات املایی را اسخراج نموده،تمرین نماید.زیرا یکی از اشکالات ایشان از قلم انداختن کلمات املایی است.

 

دبیر محترم می تواند از شاگردان خود بخواهد،علاو بر دفتر پاکنویس املا،دفتری تحت عنوان تمرین املا،تهیّه نمایند.دفترها را به کلاس آورده،به فعّالیّت های منزل وی نمره ای اختصاص دهد.

5)به کاربردن کلمه در جمله(جمله سازی)

هر دانشی به مرحله ی کاربرد برسد ماندگار،همیشگی،فراموش نشدنی و آســـــــان خواهد شد.کلماتی در دوره ی ابتدایی برای

 

دانش آموزان به قول خودشان«کلمه ی سخت»بوده،امّا اکنون دیگر به آسانی و بدون تفکّر و دقّت کلمه را نوشته و دیگر آن را به عنوان کلمه ی سخت!نمی شناسند.(مانند:لذیذ،طناب…)زیرا در گفتار و نوشتار خود از آن استفاده کرده اند.

 

پس از تمرین کلمات(در دفتر تمرین املا)از دانش آموزان می خواهیم با هر کلمه جمله ای بسازند.با این عمل دانش آموز درک معنی و مفهوم و کاربرد کلمه را برخود لازم می داند تا توانایی جمله سازی را به دست آورد.(برای کلاس اوّل جمله سازی و برای        کلاس های دوّم و سوّم انشا نویسی با کلمات توصیه می شود.)

 کار در کلاس

به عنوان مثال:سخنی با جوانان ـ فارسی سوّم

 

پنجاه کلمه ی املایی از این درس استخراج کنند.

 

بیش ترین ـ وظایف ـ وظیفه ـ استعمار ـ محیط ها ـ اسلامی ـ نسل ها ـ مبدأ ـ فاصله ـ استکبار ـ متدیّن ـ توجّه ـ معطوف ـ مخلّ اتّحاد ـ پرهیز ـ تأمین ـ عالم ـ مؤمن ـ غلتیدن ـ رژیم ـ منحوس ـ فاسد ـ ضایع ـ استبدادگر ـ بحمدالله ـ سدّی ـ تجاوز ـ لحاظ ـ تضییع ـ مواظب ـ لذا ـ توطئه ها ـ خباثت ها ـ اراده ـ عزّت ـ ملّت ـ متّکی ـ محکم ـ موفّق ـ توصیه ـ هیچ گاه ـ پرهیز ـ آسیب ـ خوش بختانه ـ مبارزه ـ اسلامی ـ خواهان ـ الگو ـ اسلام

 

این کلمات را در انشایی با موضوعی متفاوت از درس بنویسند.

 

6)یافتن هم خانواده ها،متضاد یا مترادف کلمات

 

یکی از راه های شناخت شکل نوشتاری کلمات یافتن هم خانواده های آن است.مثلاّ:با شنیدن کلمه ی«تضییع» و پی بردن به   هم خانواده ی آن«ضایع»حروف متشابه آن را تشخیص می دهیم.(همان کاری که دبیران ادبیّات و برخی دانش آموزان باهوش انجام می دهند.)یافتن هم خانواده ها،متضاد یا مترادف کلمه باعث گسترش دامنه ی لغات دانش آموز و تثبیت هرچه بیشتر کلمه در ذهن است.البتّه همه ی کلمات هم خانواده یا متضاد نداشته،این امر شامل دسته ای از کلمات می شود.لیکن معنی هر کلمه،مترادف آن محسوب می شود.

                                                                                 پايان

 

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه چهارم آبان 1390ساعت 0:5  توسط   | 

املا ی پایه ی سوم زاهنمایی

نمونه سوال املاي سوم راهنمايي

 

1- صحيح يا غلط بودن عبارات زير را مشخص کنيد    .                                                                 

 الف:  « خــوار » به معنی پست و ذليل و « خار » به معنی تيــغ است.     صحيح        غلط

ب:-املای واژه ی « وهله » به معنی مرحله و بار و دفعه درست است             صحيح        غلط                  

     ج:« قريب » به معنی بيگانه و ناآشنا و « غريب » به معنی نزديک است.     صحيح       غلط

ه:« خواستن » به معنی بلندشدن و « خاستن » به معنی طلب کردن است.     صحيح       غلط

 2- املای کدام کلمه باتوجه به معنی نادرست  است؟

 الف) حاجت : نياز      ب) نظاره : تماشا      ج) معارج : نردبان ها              د) قنـی :  بی نياز

 3- املای همه ی واژه ها با توجه به معنی نادرست است به جز ....                                                                                           الف) مغهور: شکست خورده    ب) ذلال : پاک و گوارا     ج) اسلاح : رفع کردن    د) صنع : احسان    

2- شکل صحيح کلمه ی جا افتاده را با توجه به کلمات داخل کمانک کامل کنيد .             1

الف: خدايا، نه شنــاخت تو را توان،  نه ................. تو را زبان .   ( سنای ،  ثنـای )

ب:........... دلنشين کلام پيامبر، فراتر از جغرافيای فرهنگی تاريخ بشری است. (  تنيـن ،  طنيـن  )

ج: « محمّد جهان آرا » به آن .......... ملحـق شد که به سوی عاشورا می رفت. ( قافلـه ای ، غافلـه ای )

د: موش گفت : وقت آن است که باقــی ................. خـود را به ادا رســـــانم .  ( ضمان  ،  زمان )

 3- با توجه به معنی داده شده، حرف جا افتـاده را بنويسيـد            5/1

  الف: بـ....اط : فرش، هرچيزگستردنی                ب: تـ....اعی : به ياد آوردن

ج: هيا ...و : غوغا ، سر و صدا                        د:  الـ....فات : توجه کردن

ه :  آفـ...... : زیان و ضرر                              و : فرا.....ت : زيرکی ، هوشمندی  

 

4- دربين کلمات داده شده ی زير چهار حرف ، مشـدّد است، ( نياز به تشديد دارد ) آن ها را مشخّص کرده ، و   تشديدشان را بگذاريد . 

     تـوقـع  و انتظار  ،   شفقت و مهربانی   ،  عقـده و گره   ،   خـلل و فساد   ،  بر و بحـر

 مهمـات و کارهای بزرگ ،  مهارت و تخصص  ،  مشتـاق وعلاقه مند ،   ننگين و زشت 

 .............................................................................................................................

 

 4 دربين گروه کلمات زيرچهارغلط املايـــی وجود داردآن ها را پيدا کرده ودرست آنها را درقسمت مشخص 

     شده بنويسيد .

 طريق مبطلان ، قهـر و آشتـی ، سلالـه ی جوانمردان  ، تقـوا و فضيلت ، انحطاط و فرو افتادن ،طبيعی و اقليمی ،  

ديدگاه و ترز ديد ، قريحـه ی نقد و تهليـل، مقرون به ابواب بلا ، قوص قزح ، مدحـوش و متحيـّر

 1- ...................... 2- ............................. 3- .......................... 4- ....................    

 6- درعبارت های زير پنج غلط املايی وجود دارد آن ها را پبدا کرده ، درست آن ها را بنويسييد . ۵ /۲                 

 زخـاير زيرزمينی روزی به پايان می رسند، درکشـور کم بارانی چون ايران، نوع کاربرد آب وجلوگيـــری  

      از حدر رفتن آن، مراقبت خاصّی لازم است.به سبک قدیم تولیــد کردن، لازمـه اش زندگــــی کردن

 به سبک      قديم است ولی اين کار مغـدور نيست، چنان که سعدي مي گويد:

       چو دخلت نيست، خرج آهسته تر کن                     که مـی خوانند ملاهان ســـرودی

        اگـــر باران به  کوهستــــــان نبــارد             به سالی دجله گردد خشک رودی

    ومثـل تو چون مورچه ای است که در قصـر ملکـی سوراخـــــی دارد، جز غذای خویش وياران خويش

چيزی  نمی بيند. و ازجمال صورت قصـر وبسياری غلامان و صـرير ملک وی ، هيچ خبر ندارد.اگـــر  خواهی

به درجه ی مورچه قناعت کنی ، می باش و اگر نه راهت داده اند تا در بستـان معرفت حق تعالی  تماشا کنی و

 بيرون آيی .

  1-  .............  2-    ................... 3- .............    4- ................  5-   ..............

                                                                                  پيروز باشيد -    ن - ايمانی پور

---------------------------------------------------------------

 

+ نوشته شده در  دوشنبه دوم آبان 1390ساعت 23:4  توسط   | 

آزمون ادبیات فارسی پایه ی سوم ( دروس 1 تا 3 )

   به نام خدا     آزمون درس ادبيّات فارسی کلاس های سوم مدرسه ی راهنمايی ............. مهرماه 90

نام و نام خانوادگی :                          کلاس سوم :               25/7/90                     زمان 30 دقيقه

........................................................................................................................................................................................................

1-    معنی واژه های زير را بنويسيد . ( 1 )

معراج :                          تداعی :                   پريشان :                       متعال :

2-    معنی بيت های زير را بنويسيد . (5/1)

الف : آماده ی امر و نهی و فرمان باش                      هشدار ، که منجی جهان آمد

 

ب : برادر خويش را نصرت کن اگر ظالم بود يا مظلوم  .

 

3-    صفت و نوع آن را در مصراع های زير مشخّص کنيد . (5/0)

الف : وی نوازنده ی دل های نژند

ب : کيست آن صورتگر ماهر که بی تقليد غير

 

4-    با توجّه به قافيه نام قالب های شعری زير را بنويسيد . (5/0)

الف :  دوش مرغی به صبح می ناليد                  عقل و صبرم ببرد و طاقت و هوش

        يـکی  از دوستان  مخلص  را                    مگر  آواز  مـن  رسيد  بـه  گوش     (                 )

                              ................................................................

ب : پادشاهی پسر به مکتب داد                       لوح سيمينش بر کنار نهاد

      بـر سر لوح او نبشته به زر                          جور استاد  بـه زمهر پـدر                (                  )  

 

5-    در مصراع زير فعل و زمان آن را مشخّص کنيد .  (5/0)     

« پرسش تشنگی را تو آبی ، جوابی »      فعل (                   ) زمان (                       )

 

6-     نقش دستوری کلماتی را که زير آنها خط کشيده شده است مشخّص نماييد . (5/0) 

گشت از علم و ادب مذهب اسلام عيان               شرح اين مسئله امروز نگنجد به بيان 

 

7-    کدام گزينه با بقيه فرق دارد ؟ (5/0) 

الف : گويش                      ب : رسا                    ج : بارش                    د : شيوا

 

8-    در کدام گزينه حذف فعل صورت گرفته است ؟ (5/0) 

الف : کـه نی ام بر در تو بالين نـه                       ب : همچو يوسف به سر تخت برآيی از چاه

ج : سری سخت و دلی ستوار بايد                     د :     يـکی  نيل کـوچـک  بـود  هيرمند   

9-    در بيت « در آسمان سينه ی من ابر بغض خفت           صحرای دل بهانه ی باران گرفته است »

چه آرايه ی ادبی به کار نرفته است ؟ (5/0) 

الف : کنايه                    ب : تناسب                 ج : تشبيه                    د : تشخيص

10 - نوع ترکيب در کدام مصراع با بقيه متفاوت است ؟ (5/0) 

الف : تو کز محنت ديگران بی غمی                                 ب : کريم خطا بخش پوزش پذير     

       ج : شعر مـن آيينه ی کـردار تـو                                د : رخش پندار همی رانـد  ز دور

 

11-  مصراع « ای خدا اين وصل را هجران مکن » ............................ است . (5/0) 

الف : مونولوگ              ب : ديالوگ              ج : گفت و گو با ديگران            د : گزينه ی ب و ج

 12  - کدام گزينه در مورد فعل « بشوند » درست است ؟ (5/0) 

الف : ماضی التزامی دوم شخص جمع                 ب : مضارع اخباری سوم شخص مفرد 

ج : مضارع التزامی سوم شخص  جمع                 د : ماضی نقلی  دوم شخص  جمع

13- کدام گزينه از آثار قيصر امين پور است ؟ (5/0) 

الف : در کوچه های آفتاب       ب : حقيقت         ج : خان گزيده ها       د : گزينه ی الف و ب 14

- اگر شعر بلندی مصراع اوّل آن با تمام مصراع های دوم هم قافيه باشد آن شعر .............. است . (5/0) 

الف : رباعی                           ب :  مثنوی                  ج : قصيده                      د : غزل    

15- بن مضارع مصدر « سوختن » ....................... است . (5/0) 

الف : سوخت                           ب : ساخت                   ج : سوز                     د : بسوز

 16- نوعی آرايه ادبی که شاعر بيتی از شعر ديگران را  در شعر خود می آورد آرايه ی .... نام دارد . (5/0) 

الف : مراعات نظير                 ب : کنايه                ج : استعاره                د : تضمين

17- حذف فعل به دليل ......................... است . (5/0)

الف تکرار بيهوده ی آن                            ب : جلوگيری از کلمات محاوره

ج : مطابقت نهاد با فعل                             د : تمام موارد     

               

                                                                           پيروز باشيد - غلامرضا گشتی

---------------------------------------------------------------------------

 

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه یکم آبان 1390ساعت 22:9  توسط   | 

آزمون ادبیات فارسی پایه ی سوم ( دروس 1 و 2 )

   به نام خدا     آزمون درس ادبيّات فارسی کلاس های سوم مدرسه ی راهنمايی ......................  مهرماه 90

نام و نام خانوادگی :                                   کلاس سوم :                                      زمان 45 دقيقه

...........................................................................................................................................................................................................

1 ) در مصراع های زير نهاد را مشخّص کنيد . (5/0)

الف : پرسش تشنگی را تو آبی جوابی .             (                   )

 ب : زين سبب برگ و باران تو را می شناسند .   (                   )

 

2 ) در اين مصراع  اجزای مختلف گزاره را مشخّص کنيد . (5/0)    «  نشايد  که  نامت  نهند  آدمی »

 

 

3 ) در مصراع های زير يک ترکيب وصفی و يک ترکيب  اضافی پيدا کنيد . (5/0)

الف : خداوند روزی ده رهنمای                       ب : چون تمام غريبان تو را می شناسند

وصفی (                        )                           اضافی (                         )

 

4 ) نقش دستوری واژه های مشخّص شده را بنويسيد . (5/0)

تو کز  محنت  ديگران  بی غمی                    نشايد که نامت  نهند  آدمی

 

5- از انواع صفت دو نوع صفت را در بيت های زير مشخّص کنيد . (5/0)

الف : پير گفتا که چه عزّت زين به         کـه نـی ام بر در تو بالين نـه  (                      ،                          )

ب :  علم چندان که بيشتر خوانی          جون عمل در تو نيست نادانی  (                     ،                          )                  

 

6- اين فعل را با حفظ شخص به زمان خواسته شده ببريد . (5/0)

    سوخته بوديد  ( مضارع اخباری )  ..............................................

7 ) معنی واژه های زير را بنويسيد . ( 1 )

هشدار :                        طنين :                       پيامد :                             می :

8 ) معنی بيت های زير را بنويسيد . ( 1 )

الف : اينک ای خوب فصل غريبی سر آمد                چون تمام غريبان  تو را می شناسند

ب : خاموش مباش زير اين خرقه             بر جان جهان دوباره جان آمد

9 ) کدام کتاب از قيصر امين پور نيست ؟ (5/0)

الف : تنفس صبح ý           آينه های ناگهان ý          به قول پرستوها ý                  از آسمان سبز ý

10 ) دو جمله ی « نام تو رخصت رويش است و طراوت »   « کاش من هم عبور تو را ديده بودم » (5/0)

به ترتيب .................................... هستند .

الف : خبری ، عاطفی ý        ب : امری عاطفی ý        ج : پرسشی ، خبریý              د : خبری ، امری ý

11 ) در بيت « ميلاد گل و بهار جان آمد   برخيز که عيد می کشان آمد » منظور از می کشان چيست ؟ (5/0)

الف : باده نوشان ý             ب : عاشقان و عارفان ý      ج : ثروتمندان ý                  د : عالمان دينی ý

12 ) در کدام گزين بن مضارع ديده نمی شود ؟ (5/0)

الف : بينا ý                      ب : روان ý                     ج : شکننده ý                      د : گفتارý

13 ) چرا ادبيّات را زبان هنری می گويند ؟ (5/0)

14 ) در بيت های زير چه آرايه ی ادبی به کار رفته است ؟ ( 1 )

الف : چون خليل از شعله گل چيدن خوش است (               ) ب : بر جان جهان دوباره جان آمد (                )

ج : گلزار زعيش لاله باران شد (                  )                     د : علم بال است مرغ جانت را (                    )

15 ) تفاوت غزل با قصيده را در دو مورد بنويسيد . (5/0)

16 ) يک جمله ی 3 جزئی بنويسيد و اجزای آن را مشخّص کنيد . (75/0)

 

17- نام اين قالب شعری را بنويسيد . (25/0)     --------------          ----------------  *

         (                   )                                   --------------         ----------------   *        

                                                                                               شاد باشيد - گشتی   

----------------------------------------------------------------------

 

+ نوشته شده در  یکشنبه یکم آبان 1390ساعت 22:1  توسط   | 

آزمون ادبیات فارسی پایه دوم راهنمایی

                                                  به نام خدا     

   آزمون ورودی ادبيات فارسی دوم راهنمايی  نام :            نام خانوادگی  :                   کلاس :      

--------------------------------------------------------------------------------------------

با توجه به جمله ی «لشکر جرار مغول تا خانه ی آن ها فا صله ای نداشت»جرار به چه معنا است.

الف:غارت گر (  )           ب:ستمگر(  )            ج:انبوه(  )          د:خون خوار(  )

کلمات«سماجت – صحن »به ترتیب به چه معنا هستند؟

الف:پا فشاری – اتاق(  )         ب:پا فشاری – حیاط(  )          ج:بزرگی-حیاط(  )            د:بزرگی – اتاق(  )

بیت« آشنایم با زبان سادگی            عاشقم من ،عاشق افتادگی»بر چه مفهومی تا کید دارد.

الف:فرو تنی(  )               ب:دل دادگی(  )                ج:فدا کاری(  )             د:بخشندگی(  )

عبارت «در پوستین خلق افتادن »کنایه از چیست؟

الف:تهمت زدن(  )           ب:جنگ کردن(  )            ج:غیبت کردن(  )             د: دشمنی کردن(  )

با توجه به عبارت« پیر مرد به فرزندانش گفت: ما همین جا  از خو دمان دفاع می کنیم .»چند ضمیر وجود دارد.

الف:یک ضمیر(  )         ب:دو ضمیر(  )           ج:سه ضمیر(  )            د: چهار ضمیر(  )

نهاد در مصراع «آب شد برف زرد کوه سپید»کدام کلمه است؟

الف:آب(  )           ب:شد (  )         ج:سپید(  )                د:برف(  )

کدام یک از ساخت های شش گانه ی فعل ماضی ساده شناسه ندارد؟

الف:اول شخص جمع(  )            ب:دوم شخص مفرد(  )          ج:سوم شخص مفرد(  )        د:سوم شخص جمع(  )

کلمات قافیه در بیت «قلب من با قلب صحرا می تپد           در هوای دوستی ها می تپد»   کدام گزینه است؟

الف:می تپد –می تپد(  )          ب:صحرا – دوستی ها(  )         ج:دوستی ها – می تپد(  )       د:صحرا – می تپد(  )

کدام کلمه اسم مرکب است؟

الف:کمربند(  )            ب:باغبان(  )            ج:شهادت(  )             د:توانگر( )

در بیت «شبنم از روی برگ گل بر خواست               گفت می خواهم آفتاب شوم»چه آرایه ای به کار رفته است؟

الف:تشبیه (  )             ب:تکرار(  )            ج:تشخیص(  )           د:توصیف(  )

از نویسندگان موفق عرصه ی ادبیّات داستانی بعد از انقلاب است و کتاب های «ضریح چشمان تو و کشتی پهلو گرفته» از آثار اوست.

الف:نادر ابراهیمی (  )          ب:کیومرث صابری(  )        ج:سید مهدی شجاعی(  )       د:علی شریعتی(  )

 

کلمات «حیات – حیاط »نسبت به هم چه حالتی دارند؟

الف:مترادف(  )           ب:متضاد(  )            ج:هم خانواده(  )                د:هم آوا(  )

کدام گزینه به معنای«قیام و انقلاب» است؟

الف:نحضت(  )          ب:نهظت(  )            ج:نهضت(  )               د:نحظت(  )

املای کدام گزینه نادرست است؟

الف:اختصاس(  )             ب:عطوفت(  )            ج:رهگذر(  )          د:تدفین(  )

در کدام گزینه غلط املایی وجود ندارد؟

الف:با چشم نارنجی رنگش موذیانه چشمک می زد(  )

ب:هجره ای کوچک نسیب او شد.(  )

ج:دانش فرمان گزار است و مال فرمان بردار(  )

د:اسکندر در اسنای سفر به شهری رسید .(  )

در جمله ی«اجازه نمی داد کسی جز در مقام دادخاهی در هضور او از دیگری بد بگوید.»چند غلط املایی وجود دارد.

الف:یک غلط(  )          ب:دو غلط(  )                ج:سه غلط(  )              د:چهار غلط(  )

کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست؟

الف:ترحیم(  )             ب:رحمت(  )              ج:راحل(  )                د:مراحم(  )

دوره ی .................،دوران رشد و شکو فایی است. دوره ای که بزرگ تر ها همیشه با حسرت از آن یاد می کنند.

الف:نوزادی(  )           ب: کودکی(  )               ج:نوجوانی(  )              د:جوانی(  )

با توجه به جمله ی «ای خدای بزرگ،تنها تنهاتو را می پرستیم»نویسنده از چه چیزی برای زیبا سازی متن استفاده کرده است؟

الف:تو صیف(  )            ب:تشبیه(  )             ج:تشخیص(  )            د:تکرار(  )

کدام گزینه از نظر نشا نه های نگارشی  درست است؟

الف:مادر بزرگ گفت: محسن درس هایت را خوانده ای! (  )

ب: مادر بزرگ گفت:  محسن ،درس هایت را خوانده ای !(  )

ج: مادر بزرگ گفت: محسن،درس هایت را خوانده ای؟(  )

د: مادر بزرگ گفت: محسن درس هایت را خوانده ای ؟(  )

                                                                                            موفق باشید.  قاسم کعبی

                                                                                                            
+ نوشته شده در  یکشنبه یکم آبان 1390ساعت 21:45  توسط   | 

نمونه سوالات ادبیات فارسی

                                                               به نام خدا

آزمون ورودی فارسی و دستور پايه ی سوم راهنمايي        نام و نام خانوادگی :

..................................................................................................................................................................................................

 «نژند»در مصراع «وی نوازنده ی دل های نژند»به چه معنا است؟

الف:خسته(  )           ب:مجروح(  )           ج:اندوهگین(  )         

:سخنان(  )

با توجه به عبارت« امروز نوجوانان شاداب وبا ایمان همانند قلل استوار و پایدارند که مایه ی عزّت و افتخار نسل های امروز و فردایند.»کدام گزینه نادرست است.

الف:با ایمان:مشتق(  )            ب:قلل:مفرد(  )        ج:نوجوانان:نهاد(  )          د:ناتوان(  )

کلمات«عصاره- رجحان »به ترتیب به چه معنا هستند.

الف: برتری –چکیده(  )     ب:بلندی-کشف کننده(  )     ج:کشف کننده-بلندی(  )     د:چکیده- برتری(  )

بیت  «به هر یک زین مقاصد چون نهی گوش           مکن از مقصد اصلی فراموش»

بر چه مفهومی تاکید بیشتری دارد؟

الف: دانایی(  )          ب:پند پذیری(  )          ج:خدا شناسی(  )           د:امانت داری(  )

مفهوم بیت «گر رسد دشمنی برای وطن          جان و دل ،رایگان بیفشانیم»چیست؟

الف:وفاداری(  )          ب:جان نساری(  )          ج:فدا کاری(  )           د: دلیری(  )

کدام یک از انواع فعل در عبارت :

«ذرات سنگین خاک را کنار بریزد.سرانجام پس از چند ساعت سینه ی خاک را شکافت و سرش را بیرون آورد.» وجود ندارد.

الف:ماضی ساده(  )      ب:مضارع التزامی(  )       ج:ماضی استمراری(  )          د:مضارع اخباری(  )

ساخت کدام کلمه با بقیه فرق دارد.

الف:خندان(  )             ب:دلیران(  )               ج:مردان(  )            دد:امروزو فردا:کلمات متضاد(  )

کدام گروه از کلمات زیر مترادف نیستند.

الف:مودب و فروتن(  )        ب:صبر و تحمل(  )         ج:سکوت و خاموشی(  )        د:علم ودانش(  )

وی متولد سال 1345خمینی شهر اصفهان است .بیشتر در قالب غزل می سراید نخستین مجموعه ی شهرش با عنوان «رد پایی بر برف»در سال 1371منتشر شد.

الف:شهید مهدی باکری(  )     ب:محمود حکیمی(  )   ج:سعید بیا با نکی(  )          د:شهید مطهری(  )

کتاب«پریشان»از کیست و به تقلید از چه کتابی نوشته شده است.

الف:قا آنی شیرازی- بوستان(  )            ب:قاآنی شیرازی – گلستان(  )

ج:اقبال لاهوری – بوستان(  )                 د:اقبال لاهوری-گلستان(  )

 در کدام گزینه آرایه ی تشخیص به کار رفته است.

الف:تا آن گاه که بتواند فلسطینش را بی غلط تلفظ کند.(  )   

  ب:آه ای لشکریان خیانت ها و مزدوری ها (  )

ج:رخساره ی فلستین پر فروغ و تابان می شود(  )       

   د:به زودی کودکان سنگ ویرانتان خواهند کرد(  )

در عبارت «روزگار دریایی است که کشتی زندگانی ما بر روی آن به سوی ساحل مقصود می رود این دریای بزرگ همیشه در جزر و مد است»کدام آرایه بیشتر به کار رفته است.

الف:تشبیه(  )            ب:مراعات نظیر(  )          ج:تضاد(  )            د:تکرار(  )

املای کدام گزینه نادرست است.

الف:فرصت(  )         ب:ندامت(  )               ج:متانت(  )            د:حصرت(  )

کدام گزینه به ترتیب جمله ی« خانواده برای خود .........و ...........و قانون وآدابی دارد »را کامل می کند؟

الف:حنجاروهریم(  )          ب:حنجار و حریم(  )          ج:هنجاروحریم(  )         د:هنجاروهریم(  )

در کدام گزینه غلط املایی بیشتری وجود دارد.

الف:انیس کنج تنهایی کتاب است          فروغ صبح دانایی کتاب است(  )

ب:زات او دروازه ی شهر علوم        زیر فرمانش هجاز و چین و روم(  )

ج:شکر گویم که مرا خار نساخت        به خسی چون تو گر فتار نساخت(  )

د:نام نیکو گر بماند زآدمی            به کز و ماند سرای ذر نگار(  )

در عبارت(با لحجه ی خاصی گفت:«فوق العاده است»)چند غلط املایی وجود دارد.

الف:یک غلط(  )             ب:دو غلط(  )           ج:سه غلط(  )             د:چهار غلط(  )

کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست؟

الف:منحصر(  )          ب:حصار(  )             ج:صحرا(  )              د:محصور(  )

کدام گزینه عبارت «............فصل تجدید حیات ،رویش و جوانه زدن است»را کامل می کند؟

الف:بهار(  )          ب:تابستان(  )               ج:پاییز(  )              د:زمستان(  )

استفاده از آن برای ذکر جزئیات،سبب تاثیر بخشی بیشتر نوشته می شود؟

الف:توصیف(  )             ب:تشبیه(  )           ج:تضمین(  )             د:تشخیص(  )

کدام گزینه از نظر نشانه های نگارشی درست است؟

الف:امیر فریاد کشید:(وای از جهل و نادانی؟) (  )     ب:امیر فریاد کشید: ((وای از جهل و نادانی))؟  (  )

ج:امیر فریاد کشید:(وای از جهل و نادانی!)  (  )        د:امیر فریاد کشید:((وای از جهل و نادانی))!   (  )

 

                                                                  موفق باشيد  -  قاسم کعبی

---------------------------------------------------------------------------------------

                                                                                                          

+ نوشته شده در  یکشنبه یکم آبان 1390ساعت 21:25  توسط   | 

معنی شعر های فارسی کتاب دوم راهنمایی

معنی شعرهای کتاب فارسی دوم

ص1 : صبح راستین و حقیقی پرده ی دروغین شب را کنار زد و تار و پود دام شیطان را در هم شکست / انقلاب اسلامی ، قدرت ستمگر و دروغین را در هم شکست و چهره ی شیطانی آن را از میان برداشت .
شه مردان ص 9
1- اولین فرد مسلمان و پادشاه آزاد مردان و آزادگی حضرت علی ( ع ) است و سرمایه ی ایمان عشق به علی است
2- به علت دوستی و عشق به خاندان علی ( ع ) زنده هستم و در دنیا همچون جواهری درخشان و ارزشمند هستم
3- سخنان حضرت علی ( ع ) موجب استحکام و قدرتمندی دین اسلام است و موجودات جهان نظم و قاعده ی خویش را از خاندان ان حضرت پذیرفته اند 
4- همچون خاک بی ارزش هستم و این محبت به حضرت علی ( ع ) است که مرا چنین ارزشمند ساخته است ( ارزشمندی و این مقام انسانس ناشی از محبت و دوستی با حضرت علی ( ع ) است و این نغمه و شوری که در سینه ی من است به دلیل همین عشق به علی ( ع ) ( از تابش آفتاب وجود حضرت علی ( ع ) پاک و زلالم ) مهر ایهام دارد 1- مهر و محبت2- آفتاب / خورشید
5- هر کسی که از راز و رمز زندگانی آگاه است از اسرار آسمانی و الهی حضرت علی ( ع ) با خبر است .
6- همان گونه که حضرت رسول اکرم ( ص ) فرموده اند : « من شهر علم و علی ( ع ) دروازه ی شهر علم است » و همه ی دنیا تحت فرمان اویند .

- عشق و محبت زمانی که همراه سختی و ناهمواری باشد دلنشین تر می شود و مانند حضرت ابراهیم ( ع ) در میان شعله های آتش به گشت و گذار در گلستان پرداختن دلنواز است
8- اگر در زندگی نشود آزاد مرد و بزرگوار بود حداقل باید هنگام مرگ دلاورانه و مردانه مُرد و این دلاورانه و شجاعانه مُردن خود عین زندگی و حیات است .
ص 24 : اگر انسان با اصل و نسب ، دارای فضیلت و دانش نباشد ، چنین اصل و نسب و نژادی پست و بی فایده است و آنچه به روح و روان انسان شادابی و سلامتی می بخشد فرهنگ و ادب و هنر است .
ص25 : سه بیت : هر اندازه هم که مطالعه کنی و علم بیاموزی تا وقتی که به آموخته هایت عمل نمی کنی هم چنان نادان و بی دانش هستی
2- کسی که به علم خویش عمل نمی کند ، نه دانشمند است و نه محقق ، بلکه همچون حیوانی است که بارش کتاب است .
3- چنین انسان بی مغزی اطلاعی از دانش و علوم ندارد و فرقی بین هیزم و دفتر نمی گذارد .
ص26 ، دو بیت بالا : ای انسان عاقل ، هر سخنی شروع و پایان و جایگاه خاص خود را دارد پس در میان صحبت دیگران شروع به صحبت نکن // بیت 2- انسان عاقل و با هوش هنگامی صحبت می کند که دیگران چیزی نمی گویند و میان صحبت دیگران سخن نمی گوید
دریای خرد ص 2

1-     در دنیا چیزی بهتر از دانایی نیست و در جهان ، سروری و بهتری به دانش است
2-     انسان باید دلی استوار و محکم داشته باشد چرا که علم و دین ، نسنجیده و بی هدف نیست .
3-     سخن انسان عاقل ، باورکردنی و درست است اما انسان نادان هر چه بیان کند کسی باور نمی دارد
4-   صحیح نیست که از فرد نادان بخواهیم در امری داوری و قضاوت کند در حالی که در دنیا چیزی جز علم و  دانش و اگاهی شایسته ی امر داوری و قضاوت نیست
5-     از عقل و دانایی که همچون دریایی پهناور و وسیع است می توان مروارید صید کرد .
6-      از نادانی و کم خردی به خداوند پناه می برم چرا که نادانی منجر به بد ذاتی و پلیدی می شود
7-     ای انسان عاقل در مسیر فراگیری دانش ، تنبل و تن آسایی بدترین ضرر و زیان است .
فروغ دانایی ص 39
1-     کتاب دوست و رفیقِ هنگام تنهایی انسان است و روشنایی و نور و دانایی است .
2-   کتاب استادی است که منتی بر انسان ندارد و نیاز به دستمزد و پاداش هم ندارد و با علم و آگاهی که به تو می بخشد در هر لحظه تو را به خواسته هایت می رساند
3-     درون کتاب همانند غنچه ی گل ، برگ برگ است ( پر از ورق ) و هر برگ آن ارزشی برابر با یک سینی مروارید و گوهر دارد
4-     کتاب به بیان نکات باریک و لطایف ظریف می پردازد . هزاران معنی و مفهوم ارزشمند و جواهر مانند را به ما می شناساند
5-     برخی کتاب ها به بیان راز و رمز های الهی قرآن می پردازد و بعضی از آنها راز و رمزهایی را از زبان پیامبر بیان می دارند
6-      گاهی کتاب در باره ی گذشتگانی که دیگر نیستند و از بین رفته اند سخن می گوید و گاهی از آینده خبر می دهد
7-   هر نوع کتاب را با هر نیتی که می خوانی و به رهنمود های آن عمل می کنی از ارزش کتاب و کتاب خوانی غافل مباش و قدر آن را بدان / از مقصد اصلی انسانها که رسیدن به خداوند است غافل نباش / مقصد اصلی دارای ایهام : 1- کتاب ، ارزش کتاب 2- خداوند ، رسیدن به مقام قرب الهی
نگارنده ی زیبا ص 57 :
1-     آیا می بینی خداوند بلند مرتبه این دنیا را به زیبایی و دلربایی خلق کرده است و همه چیز را زیبا رقم زده است
2-     خداوند صاحب هر دو جهان است همان کسی که نه به شریک و همانند احتیاجی دارد و نه نیازمند کسی است
3-   خداوندی که هر موجودی را به گونه ای خلق می کند و برای همه ی موجودات جفت قرار می دهد در حالی که خودش خلق شده نیست و به جفت و همتا هم نیازمند نیست

-     خداوند ، کارگاه آبادانی هم چون زمین ساخته است و بارگاهی همانند آسمان را به وجود آورده است .
5-   در این دنیا هر چه که هست چه زشت و چه زیبا همه مخلوق خداوند است ؛ اما نه ، خداوندی که خود زیباست ، زشتی خلق نمی کند ، پس هر آنچه خداوند خلق کرده است زیبا ی دلنشین است .
صورتگر زیبا ص 58
1-     به راستی کسی نمی داندکه در فصل بهار این همه زیبایی و دلربایی چگونه و از کجا به وجود می آید .
2-   وقتی که از خاک سرد و بی روح و غمناک و تاریک در فصل بهار این همه گل های خوب و زیبا و دلربا بیرون می آید ، عقل انسان سرگشته و متعجب می شود
3-   چگونه است که نمی پرسی این همه شکل ها و تصاویر زیبا از کجا و چگونه به وجود می آیند و چرا در جست و جوی آن نیستی که این شکل های زیبا چگونه پدید می آیند .
4-   رعد و برق آسمان از شوق و اشتیاق چه چیزی چنین مستانه می خندد و ابرهای آسمان به خاطر دوری و هجران چه کسی چنین گریه می کنند .
5-   بیندیش آن نقاش چیره دست کیست که بدون اینکه از کسی تقلید و الگو برداری کند صور تهای زیبا و بی نقص در این دنیای بیکران به وجود می آورد .( خالق دنیا و موجودات گوناگون آن کیست  )
سرمایه ی خوبان ص 65
1-   سه مصراع : سعی کن همیشه با ادب باشی زیرا تکلیف و وظیفه ی جوانان با ادب بودن است و تفاوت میان حیوان و انسان هم ادب است راحتی روح بانوان و آنچه باعث آراستگی مردان می شود ادب است
2-   همواره مؤدب باش زیرا ادب دارایی انسان های نیک سرشت است و همه جای کلام خدا هم بر مؤدب بودن تأکید دارد // مصراع : آیه آیه ... معنای دیگری هم می تواند داشته باشد : ادب مانند آیه های قرآن در همه جا با ارزش و مهم است
3-   سه مصرا ع بعدی : همیشه ادب داشته باش تا بتوانی از این طریق در همه جا نفوذ کنی ( در دل مردم جای بگیری ) و در روز قیامت روسفید و سربلند باشی و مانند حضرت یوسف ( ع ) که از میان چاه به پادشاهی رسید به جایگاهی رفیع برسی
4-   سه مصراع بعدی : اگر می خواهی درهردو دنیا همواره شاد و خرم باشی و همه از سخن تو لذت ببرند و خوشحال شوند و فکر و خیالت از هر گونه غم و غصه راحت باشد ...
5-   سه مصراع بعدی : انسان بی ادب از بخشش خداوند بی نصیب می ماند از روی نادانی و بدبختی خود را به نابودی می کشاند از حکایات و سخنان و احادیث برای ما روشن شده است که :
6-   سه مصراع بعدی : آنچه آشکار کننده و بیانگر دین اسلام است دانش و ادب است و شرح و توضیح دادن این مسئله در این جا به درازا می کشد . چقدر خوب است که ابزار سنجش ما ، تجربه و آزمایش باشد . ( تجربه به خوبی ارزش مؤدب بودن را نشان می دهد .// مصراع آخری از حافظ است  مصراع بعدی این است : .تا سیه روی شود هر که در او غش باشد
7-   بیت محک : بهترین وسیله ی تشخیص کافر و مسلمان هم همین ادب است . ادب نشانگر مسلمان بودن است و سرتاسر قران کریم بربا ادب بودن تأکید می کند

-   سه مصراع آخر : انسان باید دانش و شناخت و ادب داشته باشد و برای راحتی و شادی روح انسان ادب لازم است گر چه برای به دست آوردن دانش و اگاهی باید رنج و زحمت و سختی کشید

پند پدر ص 83
1- از آن جا که من خواهان خوشبختی و سعادت تو هستم به آنچه می گویم گوش فرا ده و آن را به یاد بسپار
2-از خواب سحر گاهی دوری کن و در تمام عمر خود سحرخیز باش و زود از خواب برخیز
3-با تمام وجود به مادرت خدمت کن و با او با خوشی و مهربانی رفتار کن
4-به سخنان پدرت گوش فرا بده و مؤدبانه با او رفتار کن
5-هنگامی که پدرو مادر از تو راضی باشنددر آن صورت خداوند هم از تو راضی و خشنود خواهد بود
6-اگر مؤدب و تمیز باشی در آن صورت نزد همگان گرامی و مورد احترام خواهی بود
7-تلاش کن تا هر چه معلم به تو می گوید با سرعت و به خوبی یاد بگیری
8-مبادا سخن دروغی بگویی همیشه راستگو باش حتی اگر موجب ضرر و زیان تو باشد
9-هر شب هنگام خواب و زمانی که لباس خواب به تن می پوشی در مورد آنچه به تو گفتم تفکر کن
10- فکر کن که در آن روز چه مطلب آموزنده ای آموخته ای و چه چیزی به دانش تو افزوده شده است و از اعمال خود چه نتیجه و بهره ای برده ای .
11- روز ی که در آن کار مفیدی انجام نداده ای جز عمر خود به حساب میاور                                     
آزادگی ؛ ص 93
1- شخص پیری لباس پشمی خشنی پوشیده بود و کوله باری از خار را با خود حمل می کرد .
2- آن پیرمرد باهر قدمی که برمی داشت خدا را شکر می کرد
3-ای خدایی که این روزگار و آسمان رابرافراشته ای و ای کسی که آرامش دهنده ی دلهای غمگین هستی
4-وقتی که ازسر تا پای خودرا نگاه می کنم می بینم که همه نوع بزرگواری در حقم کرده ای
5- خوش بختی و سعادت را در مقابل چشمان من قرار داده ای و ارجمندی و بزرگی رامانند تاج بر سر من نهادی
6-من در حدی نیستم که بتوانم از عهده ی شکرگزاری و سپاس های تو برآیم
7-نوجوانی در حالی که اسب غرور را می راند به پیر نزدیک شد
8-جوان ستایش پیرمرد را شنید و به او گفت : ای پیر کودن خاموش شو
9-تو خار بر پشت نهاده ای و به سختی راه می روی ! بخت و اقبال و عزتت کدام است ؟
10-تو عمرت رادرخارکشی به سربرده ی و هنوز تفاوت خواری و سربلندی را نمی دانی ( زندگی را تلف کرده ای و بیهوده گذرانده ای)
11-   پیر گفت چه سربلندی ازاین بهتر که محتاج به کسی چون تو نیستم
12-که ای فلانی به من صبحانه یا شام بده و یا نان و آبی که بخورم
13-خدا را شکر می گویم که مرا خوار و ذلیل نساخت و به شخصی پستی چون تو گرفتار نکرد
14-با وجود فقر و نداری خداوند بهمن آزادی و آزادگی بخشید ( آزادی : در گذشته به معنی : شکرگزاری و آسودگی )
ص 101

دو بیت : در این دنیا خوشحالی و شادمانی من ناشی از همان خدایی است که دنیایی با این همه زیبایی و خوشی خلق کرده است و عاشق سراسر گیتی هستم چرا که همه ی دنیا مخلوق خداوند است .
بیت دو : با عشق و علاقه و شیرینی زهر را می نوشم ( هر سختی و رنجی را می پذیرم ) زیرا معشوق زیبا روی من آن را تعارف می کند و هر دردی که از جانب معشوق باشد با دل و جان و با میل و رغبت تحمل می کنم و می پذیرم زیرا درمان همه ی دردها همین معشوق زیبا روی من است . ( سر منشأ همه چیز چه خوب و چه بد خداوند است )
ص 104  
ستاره ای در آسمان هستی پدیدار شد و در این دنیا ارجمند گردید و برای دل های پریشان یار و همدم شد . رسول اکرم ( ص ) به عنوان برگزیده ترین انسان پا به هستی نهاد .( این بیت در مورد رسول اکرم ( ص ) است .)
ص 112 ؛ دوبیت 
ای هد هد : ای باد صبا تو را به عنوان پیک به سرزمین سبا ( به عنوان پیک حضرت سلیمان ) می فرستم ببین که چه قدر و ارزشی به تو داده ام و تو را به کجا می فرستم / باد صبا نماد پیغام رسانی بین عاشق و معشوق است )
بیت 2- پرنده ای چون تو ( انسان ) حیف است که در این ماتمکده ی خاکی ( زمین / دنیا ) باشد بنابراین تو را به سمت سرمنشأ عشق و وفاداری می فرستم ( جایگاه خاکی را به سوی جایگاه ابدی و معنوی ترک کن )
ص 122 ؛ خوشا مرز ایران
1- چه خوش است سرزمین ایران که مرزهایش نسیم خوش عطر و عنبرین دارد و خاکش همچون طلا و نقره ارزشمند است
2- آب و هوای ایران با طبع انسان سازگار است و سرزمینی پر از شادی و خوشحالی است
3- ایران همچون بهشت پر از نقش و نگار و زیبایی است و در حالی که در قسمتی از آن فصل زمستان و سرماست در بخش دیگری بهاراست و سرسبزی و خرمی
4- اگر از استان فارس بگویم آنجا همچون بهشتی زیباست و حدود آن دلنشین و دلرباست
5- در سمت دیگر ایران ، اهواز قرار دارد که طبیعت آن همانند بهشت ، سرسبزی و شادی و شاد کامی است
6- اگر در باره ی کرمان شعر بگویم بسیار بجا و شایسته است ؛ زیرا آب و هوای آنجا همانند هندوستان است
7- در نظر یک انسان شکوهمند و سربلند رود هیرمند مثل رود نیل است که در سیستان جاری است .
8- خراسان به سبب وجود حرم حضرت رضا ( ع ) در آن ، از صحرای ختن چین هم خوش بو تر است و خاک آن سامان همانند مشک خوش عطر است .
9- اصفهان شهری است که در دنیا نظیر ندارد و هر کس این حقیقت را نداند بی شک فردی بی عقل و نادان است .
10- سرزمین اراک زیبا ترین شهر جهان است که تمام خاک آن پراکنده کننده ی عطر خوش و مشک است .
11- از زمان پادشاهی چون جمشید و کاووس ( از عهد باستان ) سرزمینی به خوبی شهر ری وجود نداشته است و ندارد
12- آذربایجان مانند جواهر گرانبهاست که از تمدن های روم و شام که از گذشته معروف بوده اند نیز برتر و بهتر است
13- اگر قدم بر رشت و مازندران بگذری همه جا را پر از سرسبزی و خرمی می بینی
14- همه ی بوستان هایش پر از گل و شکوفه است و باغ هایش پر از گلهای لاله و سنبل است
ص 136 ؛ وطن ما :
1- میهن برای ما همانندمادرمان است و ما باید از مادر خود نگهداری کنیم

2- خدا را شکر و سپاس که از همان کودکی درس وطن دوستی می خوانیم
3- از آن جا که وطن دوستی نشانه ی ایمان و اعتقاد است قطعاً ما انسان های با ایمانی هستیم
4- اگر دشمن به وطن ما دست درازی کند با دل و جان و با تمام وجود به پاسداری از آن بر می خیزیم و در راه وطن جان می بازیم .
ص 141 : فصل هشتم : ماه روشنی اش : ماه نور و روشنی خویش را به تمام آسمان می بخشد و تاریکی ها و لکه های سیاه را در خودش نگه می دارد . مقصود شاعر این است که مانند ماه باشیم که خوبی و روشنی و نیکی را به دیگران می دهد و در عوض پلیدی ها و زشتی ها را در درون خود نگه می دارد و آشکار نمی سازد
پرنده ی آزادی ص 142

محمد مانند پرنده ای کوچکی از ترس گلوله باران در آغوش پدرش خزیده است . پدر جان ، مرا پنهان کن که من در برابر توفان گلوله ناتوانم ( مقصود از دوزخ آسمان : باران گلوله ی دشمن و مقصود از تیرگی : ظلم و ستم است .) محمد فرشته ی کوچکی است که در برابر تیر رس شکارچی بی رحمی قرار دارد . چهره اش مثل خورشید تابناک و قلبش مثل سیب قرمز است . اما شکارچی ممکن است به جای کشتن او پیش خود تصور کند : حالا او را رها می کنم و سال ها بعد زمانی که در برابر من سرکشی کرد و اطاعت نکرد آن گاه او را می کشم . او در سایه ی خود تنهاست : او در سرزمین و وطن خود تنهاست و فریاد رسی ندارد . اما محمد از تیره ی پیامبر خدا ( ص ) و مسلمان است . پس به جرمی مسلمانی کشته می شود و به بهشت می رود ( اشاره به مسلمان بودن فلسطینی ها و این که فلسطین سرزمین وحی و محل ظهور پیامبران بوده است .)

+ نوشته شده در  یکشنبه یکم آبان 1390ساعت 12:35  توسط   | 

املا و انشا نگارش مقطع راهنمایی

ارزشیابی درس املا و انشا - نگارش مقطع راهنمایی در سال تحصیلی 90

ارزشیابی درس املای فارسی دوره ی اول و دوم راهنمایی درآزمون نوبت دوم و شهریور درسال تحصیلی

90/ 89 بنا به بارم وزارتی 10 نمره به شیوه ی تقریری و10 نمره به صورت کتبی (بیشتر ازسطح دانش

 ودرک وفهم ،غلط یابی- چهارگزینه ای – صحیح، غلط- و…)خواهد بود.بهتر است ابتدا املای تقریری گفته

 شده وسپس ورقه ی املای کتبی داده شود. زمان ورقه ی کتبی املا« بیست دقیقه» می باشد.

«نکات ویژه در طرح املای تقریری»

1-     متن املا با جمله های ساده شروع شده و بهتر است از نثر درس ها باشد.

2-     ازمتن هایی که عبارت های بلندوخسته کننده دارند استفاده نشود.

3-     املا به صورت تلفیقی(ساختن متن جدید)نباشدبلکه ازمتن کتاب استفاده شود.

4-     متن املا کمتر ازسه بند نباشد. (7تا9سطر)

5-     تعدادلغت های مهم ودشوار10 لغت باشد.

6-      متن املای تقریری درپایان یک باردیگر از ابتداتا انتها خوانده شود.

7-     نمره ی املای تقریری 20 تقسیم بردو می باشد.

 

بارم بندی درس نگارش وانشای فارسی پایه ی اول و دوم راهنمایی 89/90

1-     نگارش خلاق(انشا) 10 نمره

نوشتن موضوعی درباره ی یکی ازمباحث مطرح شده درقسمت های «نوشتن» وموضوعی آزاد ارائه شده توسط دبیر با رعایت موارد زیر

2- پاسخ پرسش های نگارشی کتاب 10نمره

با استفاده از بحث ادبی «پرورش و آفرینش زیبایی» در صفحه 112 کتاب فارسی سوم این عنوان ها برای ده نمره ی« نگارش خلاق» پیشنهاد می شود.

الف:استفاده ازتوصیف، تخیّل و فضا سازی                                            3 نمره

ب:بهره گیری از عناصر ادبی؛مانند تشبیه،تشخیص،وآرایه هایی که خوانده اند.   2 نمره                                                 

ج:ارتباط و انسجام متن                                                                 2 نمره

چ:بهره گیری ازآیات، روایات، سخنان زیبا، اشعار و امثال و حکم                  1 نمره

د:رعایت نشانه گذاری ونکات دستوری باتوجه به درس های کتاب                 1نمره

ه:خوانایی وپاکیزگی نوشته                                                             1 نمره

الف: سوال های مربوط به دانش های زبانی وادبی«البته آنهایی که بارنگارشی دارندوبیشترادبی هستند»-کادرهای رنگی که به نگارش مربوط است.- بحث های مربوط به مطالعه وپژوهش

توجه :سوال های نگارش متنوع  واغلب بالاتر از سطح «دانش» باشد.(چهارگزینه ای – کامل کردن جمله- و...)

ب:تمرین های نگارشی کتاب یا مشابه آنها-

سوال های نگارشی بخش های «نوشتن»-کامل کردن جمله های ناتمام بدون استفاده ازمتن کتاب- بسط یک عبارت کوتاه دریک بند-انشای تصویری

 

بارم پیشنهادی درس نگارش پایه ی اول و دوم راهنمایی باتوجه به فصل های کتاب

1- فصل اول « اسلام و انقلاب اسلامی»    

یک ونیم نمره

2-فصل دوم «علم و فرهنگ»

یک ونیم نمره

3-فصل سوم «زیبایی آفرینش » 

یک نمره

4-فصل چهارم «شکفتن »

یک ونیم نمره

5-فصل پنجم «اخلاق وزندگی»

یک نمره

6- فصل ششم «نام ها و یادها »

یک نمره

7- فصل هفتم «سرزمین من»

یک نمره

8- فصل هشتم «ادبیات جهان»

یک ونیم نمره

                                                                                                      جمع

ده نمره

 

ارزشیابی درس املای فارسی دوره ی سوم راهنمایی درآزمون نوبت دوم و شهریور درسال تحصیلی 90/ 89 بنا به بارم وزارتی10 نمره به شیوه ی تقریری و10 نمره به صورت کتبی (بیشترازسطح دانش ودرک وفهم ،مانندغلط یابی- چهارگزینه ای – صحیح، غلط- و…)خواهد بود.

بهتر است ابتدا املای تقریری گفته شده وسپس ورقه ی املای کتبی داده شود. زمان ورقه ی کتبی املا« بیست دقیقه» می باشد.

 

«نکات ویژه در طرح املای تقریری»

1-     متن املا با جمله های ساده شروع شود.

2-     ازمتن هایی که عبارت های بلندوخسته کننده دارند استفاده نشود.

3-     املا به صورت تلفیقی(ساختن متن جدید)نباشدبلکه ازمتن کتاب استفاده شود.

4-     متن املا کمتر ازسه بند نباشد. (7تا9سطر)

5-     تعدادلغت های مهم ودشوار10 لغت باشد.

6-      متن املای تقریری درپایان یک باردیگر از ابتداتا انتها خوانده شود.

7-     نمره ی املای تقریری 20 تقسیم بردو می باشد.

 

بارم بندی درس نگارش وانشای فارسی پایه ی سوم راهنمایی 89/90

1-     نگارش خلاق(انشا) 10 نمره

نوشتن موضوعی درباره ی یکی ازمباحث مطرح شده درقسمت های «نوشتن» وموضوعی آزاد ارائه شده توسط دبیر با رعایت موارد زیر

2- پاسخ پرسش های نگارشی کتاب 10نمره

با استفاده از بحث ادبی «پرورش و آفرینش زیبایی» در صفحه 112 کتاب فارسی سوم این عنوان ها برای ده نمره ی« نگارش خلاق» پیشنهاد می شود.

الف:استفاده ازتوصیف، تخیّل و فضا سازی                              3 نمره

ب:بهره گیری از عناصر ادبی؛مانند تشبیه،تشخیص،شبکه معنایی   2 نمره                                                 

ج:ارتباط و انسجام متن                                                   2 نمره

چ:بهره گیری ازآیات، روایات، سخنان زیبا، اشعار و امثال و حکم  1 نمره

د:رعایت نشانه گذاری ونکات دستوری باتوجه به درس های کتاب 1نمره

ه:خوانایی وپاکیزگی نوشته                                                1 نمره

الف: سوال های مربوط به دانش های زبانی وادبی«البته آنهایی که بارنگارشی دارندوبیشترادبی هستند»-کادرهای رنگی که به نگارش مربوط است.- بحث های مربوط به مطالعه وپژوهش

توجه :سوال های نگارش متنوع  واغلب بالاتر از سطح «دانش» باشد.(چهارگزینه ای – کامل کردن جمله- و...)

ب:تمرین های نگارشی کتاب یا مشابه آنها-

سوال های نگارشی بخش های «نوشتن»-کامل کردن جمله های ناتمام بدون استفاده ازمتن کتاب- بسط یک عبارت کوتاه دریک بند-انشای تصویری

 

بارم پیشنهادی درس نگارش پایه ی سوم راهنمایی باتوجه به فصل های کتاب

1- فصل اول « اسلام و انقلاب اسلامی»    

یک ونیم نمره

2-فصل دوم «علم و فرهنگ»

یک ونیم نمره

3-فصل سوم «زیبایی آفرینش » 

یک ونیم نمره

4-فصل چهارم «شکفتن »

یک نمره

5-فصل پنجم «اخلاق وزندگی»

یک نمره

6- فصل ششم «نام ها و یادها »

یک نمره

7- فصل هفتم «سرزمین من»

یک نمره

8- فصل هشتم «ادبیات جهان»

یک ونیم نمره

                                                                                                     جمع

ده نمره

                                                                                                   
+ نوشته شده در  یکشنبه یکم آبان 1390ساعت 12:28  توسط   |